هروله كند . پس آن شخص لابدّ مانده ، به آن حالت هروله نمود ( باقيماندهء عمل حجّ را « 1 » در اصفهان به عمل آورد ! ) ، از هر طرف صداى تقبّل اللَّه به آسمان بلند شد !
معلوم مىشود كه اين حاجى بيچاره ، مثل بعض معاصرين ما ، به حساب خود پيروى عقل كرده و تصوّر نموده كه هروله چه معنى دارد ، و با عقل درست نمىآيد ، و ملاحظهء اين نمىكند كه كدام [ يك ] از فروعات و مسائل شرعيّه [ را ] تطبيق به عقل قاصر مىتوان كرد ، مادامى كه يك دليلى و راهنمايى نشان از اين معنى ندهد ؟ جهت اينكه مصالح و تكاليف شرعيّه ، و مفاسد مناهى دينيّه ، امورات واقعهء مستوره از عقول بنى آدم ، و بلكه مستور از مطلق مخلوق است ، چنانچه ردّ نمودن ملائكه بر خلّاق عالم در خلقت آدم عليه السلام ، كه بالاخره ملتجى به عرش شده ، هفت هزار سال طواف عرش نمودند ، شاهد بر مدّعا است .
و نمىداند اسرار را مگر اشخاصى كه وجود ايشان مُخَمَّر « 2 » است با علوم و انوار الهيّه ؛ و اصل در متابعت عقل بعد از اثبات اصول دين ، عبارتست از تصديق كردن و گردن گزارى بر چيزهايى كه حضرت نبوى صلى الله عليه و آله به امر الهى دلالت بر آنها فرموده ، و الّا اگر بنا باشد بر رسيدن به همهء مصالح و مفاسد اوامر و نواهى شرعيّه ، اكثر مردم بلكه تمامى آنها از دنيا بى دين مىروند به غير از اولياءاللَّه و بعضى از علماى راشدين ، كه همّت خود را در راه شريعت مصروف داشته ، ظاهر و باطن خود را با علوم دينيّه و معارف حقيّه مزيّن ساختهاند ، و در همهء مسائل از انوار مقدّسهء اهل بيت طاهرين عليهم السلام اقتباس نمودهاند ، از جمله : نصير الملّة و الدين ، خواجه نصير طوسى أعلى اللَّه مقامه ، وقتى كه هلاكوخان از آن جناب درخواست نمود كه احكام عبادات را بر طبق عقل به نحوى كه
هامش
( 1 ) - عبارت متن « حجر را » . مصح .
( 2 ) - مُخَمَّر : سرشته شده . لغت نامه .