مثفى
(
mesf
) و (
mosaff
) ا . ع . مردى كه سه زن و يا بيشتر از وى مرده باشد .
مثفى
(
mosfi
) و (
mosaffi
) ص . ع . كسى كه بر سه پايه مىگذارد ديگرا .
مثفية
(
mosaffeyat
) ا . ع . زن سه شوهر كرده .
مثقال
(
mesq l
) ا . ع . همسنگ چيزى . و سنگ زر كه عبارتست از يك درم و سه سبع درم . و قسمى از نى . ج : مثاقيل . و قولهم القى عليه مثاقيله : يعنى مؤنت خواست از وى .
مثقال
(
mesq l
) ا . پ . مأخوذ از تازى - وزنهء مساوى 24 نخود درصورتىكه هر نخود چهار گندم باشد . و مثقال ذرة :
چيزى بسيار اندك .
مثقالى
(
mesq li
) ا . پ . مأخوذ از تازى - پارچهاى از پنبه كه متقال نيز گويند .
مثقالى
(
mesq li
) ا . پ . ياى مجهول . ذره و چيز بسيار اندكى .
مثقب
(
masqab
) و (
mesqab
) ا . ع . راه بزرگ .
مثقب
(
mesqab
) ا . ع . بر ماه و مته و هر چيز كه سوراخ كند . ج : مثاقب .
مثقب
(
mesqab
) ص . ع . مرد رسا و نافذ رأى .
مثقب
(
mosqeb
) ص . ع آنچه روشن كند و افروزنده .
مثقب
(
mosaqqab
) ص . ع .
سوراخدار . و در مثقب : مرواريد سفته .
مثقب
(
mosaqqeb
) ص . ع .
كسى كه بسيار سوراخ مىكند . و آنكه آتش بر مىافروزد . و آنكه در وى آثار پيرى ظاهر مىشود .
مثقب
(
mosaqqeb
) ا . ع . از اعلام است .
مثقبة
(
mosaqqabat
) ا . ع . يك دانه مرواريد سفته .
مثقف
(
mosaqqef
) ص . ع . كسى كه نيزه را به ثقاف (
seq f
) راست مىكند .
مثقل
(
mosqal
) ص . ع . گرانبار شدهء از وام و قرض . و ستور گرانبار .
مثقل
(
mosqel
) ص . ع . در زحمت و آزار از بيمارى و از خواب و از بخل و لوم . و امرأة مثقل : زن باردار و آبستن .
و نيز مثقل : ستور آهستهرو .
مثقل
(
mosaqqal
) ص . ع . مظلوم و ستمديده . و سنگين بار و گرانسنگ گردانيده .
و مشدد يعنى حرفى كه داراى علامت تشديد باشد .
مثقل
(
mosaqqel
) ص . ع . آنكه بار را سنگين مىكند و گرانسنگ مىگرداند .
مثقلة
(
mosaqqalat
) ص . ع .
زن آبستن سنگين .
مثقله
(
mosaqqalat
) ا . ع . سنگ فرش .
مثقوب
(
masqub
) ص . ع .
سوراخ شده .
مثقوب
(
masqub
) ص . پ .
مأخوذ از تازى - سوراخ شده و سفته شده و سوراخدار و رخنهدار .
مثك
(
mask
) ا . پ . مأخوذ از سريانى متكى و مهك كه بتازى سوس و ريشهء آن را اصل السوس نامند .
مثكال
(
mesk l
) ص . ع . مادر گم كرده فرزند .
مثكل
(
moskel
) ص . ع . مادر گم كرده فرزند . ج : مثاكل (
mas kel
) و مثاكيل (
mas kil
) .
مثكلة
(
maskalat
) ص . ع .
آنچه سبب شود گم كردگى فرزند را . يق رمح فلان للوالدات مثكلة .
مثكلة
(
moskelat
) ص . ع .
قصيدة مثكلة : قصيدهاى كه در وى ذكر ثكل بود و مرثيه باشد .
مثل
(
masl
) م . ع . مثل فلان مثلا و مثولا ( از باب نصر ) : زايل شد فلان از موضع خود . و مثل بين يديه : ايستاد و به خدمت ايستاد . و مثل الرجل : چسبيد آن مرد به زمين . و مثل فلانا بفلان : مانند كرد و تشبيه نمود فلان را بفلان . و مثل فلان فلانا : مانند فلان گرديد فلان . و مثل بالقتيل مثلا ( از باب نصر و ضرب ) : بريد گوش و بينى كشته را و عبرت ديگران گردانيد .
و مثل بفلان مثلا و مثلة ( از باب نصر ) :
عقوبت كرد فلان را ببريدن بينى و يا گوش و يا ديگرى از اعضاى او . و مثل مثولا ( از باب كرم ) : به خدمت ايستاد .
مثل
(
mesl
) ا . ع . شبه و نظير و مانند . ج : امثال . قوله تعالى :
لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ
:
اى ليس كصفة تعريفه شئ . و گفتهاند مثل بر سه وجه استعمال مىشود : بمعنى تشبيه و بمعنى نفس شئ و ذات آن و بمعنى زائده و مذكر و مؤنث و تثنيه و جمع در وى مساوى مىباشد .
يقال هو و هى و هما و هم و هن مثله . قوله تعالى :
أَ نُؤْمِنُ لِبَشَرَيْنِ مِثْلِنا
. و در مبالغه گويند :
مثل ماثل . و قولهم : مستراد لمثله :
يعنى مانند آن خواسته مىشود و بخل كرده مىشود . و نيز مثل نام پادشاهى از يمن . و بنوالمثل : گروهى از تازيان .
مثل
(
mesl
) ا . پ . مأخوذ از تازى - مانند . و مثل اين : مانند اين . و مثل عطار بودن : منشى و دبير بودن .
مثل
(
mesl
) و (
masal
) ا . ع .