قدع
(
qad '
) م . ع . قدعت فرسى قدعا ( از باب فتح ) : باز كشيدم لگام اسب خود را تا بايستد . و قدع فلانا : باز داشت فلان را . و قدع اللسان عن الكلام :
بازداشت زبان را از گفتار . و قدع اليد عن العمل : باز داشت دست را از كردار .
و قدع الشيئ : گذرانيد آن چيز را . و قدع الفحل : درخست بينى گشن را بنيزه و اين را با گشن غير روا دارند . و منه : فحل لا يقدع .
و اقدع من هذا الشراب يعنى جرعه بجرعه و كم كم بنوش از اين شراب .
قدع
(
qada '
) م . ع . قدعت عينه قدعا ( از باب سمع ) : سست گرديد چشم او . و قدعت له الخمسون : نزديك شد سال آن بپنجاه . و نيز قدع : كم سخن شدن .
و شرمگين گرديدن زن . و بد چشم شدن اسب .
قدع
(
qade '
) ص . ع . فرس قدع :
اسب بد چشم ترسناك . و ماء قدع : آب شور كه نوشيده نشود . و رجل قدع :
مرد بسيار گريه و زارى .
قدعة
(
qed'at
) ا . ع . شاماكچهء خرد .
قدعة
(
qade'at
) ص . ع . امراة قدعة :
زن كم سخن شرمگين .
قدغ
(
qadq
) ا . پ . پيالهء شراب خورى كه از شاخ سازند .
قدغن
(
qadaqan
) ا . پ . غدغن .
مر . غدغن .
قدف
(
qadf
) ا . ع . بيخ شاخهء خرمابن يعنى آنجا كه شاخه را بريدهاند .
قدف
(
qadf
) م . ع . قدفه قدفا ( از باب نصر ) : كشيد آب آن را . و قدف الماء من الحوض : بمشت گرفت آب از حوض .
و قدف الشيئ : ريخت آن چيز را . و قدف من الشيئ : بمشت گرفت از آن چيز .
قدقد
(
qedqed
) ا . ع . كوهى كه سنگ خوب دارد و از آن ديگ سازند .
قدم
(
qadm
) ا . ع . جامهء سرخ .
قدم
(
qadm
) م . ع . قدم فلان قدما ( از باب نصر و سمع ) : بسيار پيشى نمود فلان . و قدم القوم قدما و قدما و قدوما ( از باب نصر ) : پيش در آمدند آن قوم . و قوله تعالى :
يَقْدُمُ قَوْمَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ
. و قدم على العيب قدما ( از باب سمع ) : در كنايهء از رضاى بر عيب گويند .
قدم
(
qedm
) ا . ع . ديرينگى و قدمت . و قدما كان كذا و كذا يعنى از زمان قديم اين چنين بود .
قدم
(
qodm
) ا . ع . دلير و شجاع .
قدم
(
qodm
) م . ع . قدم قدما و قدما . مر . قدم (
qadm
) .
قدم
(
qadam
) ا . ع . آنچه شخص در پيش رو و قدام خود پيش آرد . و پيش پاى . و پيشى در كار . و آنكه او را مرتبهاى باشد در خير و نيكوئى ، مؤنث آيد . ج : اقدام . و پى و اثر . يق : لفلان قدم صدق يعنى مر فلان را اثر نيكوئى است . و قولهم :
العرب وضع قدمه فى الحرب اذا اقبل عليها و اخذ فيها . و لة فى العلم قدم يعنى او سبقت در علم دارد .
و هم ذو قدم يعنى ايشان داراى شجاعتاند و نيز داراى سابقهاند . و نيز قدم : نام قبيلهاى از تازيان .
قدم
(
qadam
) ص . ع . شجاع و دلير ، مذكر و مؤنث و واحد و جمع در وى يكسان است . يق : رجل قدم و امراة قدم و رجال قدم و نساء قدم .
قدم
(
qadam
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - باميره . و پاى . و پيش پاى و مرج و وريستاد و از سرانگشت پاى تا پاشنه . و سابقهء چيزى از خير و شر . و مسافت ميان هر دو پاى در رفتار .
و قدم از جان برآوردن : ترك جان گفتن . و قدم از سر ساختن : گذشتن و پيش رفتن . و قدم افشردن : استوار شدن و ثابت قدم بودن . و قدم بر سر چيزى نهادن : ترك آن چيز كردن . و قدم بقدم : آهسته و با ملايمت . و قدم خاك : ارض و زمين . و قدم رنجه نمودن : قبول زحمت كردن در آمدن و روان شدن و راهى گشتن و رفتن و تشريف بردن . و قدم شريف : تشريف فرمائى و سرافرازى . و ثابت قدم : برقرار و پايدار و استوار و محكم و سخت و مستقيم و قايم .
و وضع قدم كردن : در آمدن و داخل شدن و دخول كردن . و سر قدم : فرناك و مبال و مبرز .
قدم
(
qadem
) ص . ع . نيك مبارز و دلاور بسيار پيش در آيندهء در جنگ و جز آن .
قدم
(
qadem
) ا . ع . سنگستان نيك درشت .
قدم
(
qedam
) ا . ع . پيشى در كار . و ديرينگى ضد حدوث .
قدم
(
qedam
) م . ع . قدم قدما و قدامة . مر . قدامة .
قدم
(
qodam
) ا . ع . نام موضعى در يمن كه پارچهء قدمى منسوب بآنجاست .
قدم
(
qodom
) ا . ع . شجاع و دلير . و پيش رفتگى . و فلان يمشى القدم :
فلان پيش پيش مىرود .
قدم
(
qodom
) ا . ع . ج . قدوم (
qadum
) .
قدم
(
qodom
) ص . ع . ج . قادم .
قدم
(
qodom
) ا . پ . عاقبت كارها .
قدما
(
qodam
) ا . پ . - مأخوذ از