القدح : شكاف كرد در تير بىپيكان تا پيكان بر آن بنشاند . و قدح فى الشجر و الاسنان :
كرم خورد درخت و دندانها را . و قدح بالزند : آتش بر آورد از آتش زنه و چقماق زد بر آتش زنه تا آتش دهد . و قدح المرق : با كفگير برداشت شوربا را . و قدحت عينه : در مغاك فرو شد چشم او .
و نيز قدح : فرو خوردن آب چشمه .
قدح
(
qadh
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - عيب و طعن بر كسى و اظهار عيب كسى خلاف مدح . و قدح كردن : طعن كردن و مذمت نمودن و بيان عيب كردن . و قدح و مذمت : طعن و عيبگوئى .
قدح
(
qedh
) ا . ع . تير ناتراشيدهء پر و پيكان نانهاده . و تير قمار . ج : اقدح و قداح . و ج ج : اقاديح . و نام اسبى .
قدح
(
qadah
) ا . ع . كاسهاى كه دو كس را سير گرداند ، و يا عام است . ج : اقداح و قدحان .
قدح
(
qadah
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - كاسهء بزرگ و زيغال و ژيغال . و كاسهء شربت خورى بزرگ . و پياله و پيمانه و ساغر و جام .
و زرين قدح : نرگس . و قدح لاجوردى :
آسمان . و قدح مريم : گياهى .
قدح آشام
(
qadah - c m
) ص . پ .
آشامندهء يك پيمانهء از شراب .
قدحان
(
qedh n
) ا . ع . ج . قدح (
qadah
) .
قدح پيماى
(
qadah - paym y
) ص . پ .
قدح آشام .
قدحة
(
qadhat
) ا . ع . يك بار چقماق زدن بر آتش زنه . و منه : لو شاء الله لجعل للناس قدحة ظلمة كما جعل لهم قدحة نور .
قدحة
(
qedhat
) ا . ع . آتش بر آوردن از آتش زنه . و انديشه كردن در كار ( اسم است اقتداح را ) .
قدحة
(
qodhat
) ا . ع . يك كفليز از شوربا و جز آن . يق : اعطانى قدحة من المرق .
قدحرة
(
qeddaharat
) ا . ع . ذهبوا بقدحرة يعنى به جائى رفتند كه به آنجا دست كسى نمىرسد و كسى بر آنها قادر نمىشود .
قدحكار
(
qadah - k r
) ا . پ . قدح بردار و پياله دار .
قدحكش
(
qadah - kac
) و قدح نوش
(
qadah - nuc
) ص . پ . آشامندهء يك پيمانه از شراب .
قدخميده
(
qad - xamide
) ص . پ .
كسى كه قامت وى خميده و دولا باشد .
قدد
(
qedad
) ع . ج . قدة .
قددار
(
qad - d r
) ص . پ . خوش هيكل و خوش تركيب و خوش قامت .
قدر
(
qadr
) ا . ع . اندازهء چيزى . و ميانهء و پالان . و ميانهء زين . و سرشانه . و توانائى . و توانگرى . و فراخى . و ليلة القدر :
شب قدر ، و سميت ليلة القدر لانها الليلة التى يحكم اللّه فيها و يقضى بما يكون فى السنة باجمعها من كل امر . و رجل ذو قدر : مرد خداوند دولت و ثروت و مرد مالدار .
قدر
(
qadr
) م . ع . قدر الله ذلك عليه قدر . قدرا ( از باب ضرب و نصر ) :
اندازه كرد خداى و فرمان داد بر او . و قدر الرزق قدرا : تقسيم كرد روزى را . و قدرت الثوب : اندازه نمودم آن جامه را .
قدر اللحم : پخت گوشت را . الحديث :
اذا غم عليكم الهلال فاقدروا له اى اتموا ثلثين يوما . و نيز قدر : تنگ نمودن . و بزرگ داشتن . و ببزرگى صفت كردن . قوله تعالى :
وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ
. و نيز قدر :
اندازهء چيزى را بر چيزى كردن . يق : قدر الثوب على فلان قدرا . و قدر قدرا و قدرة و مقدرة و مقدرة و مقدرة و مقدارا و قدارا و قدارا و قدارة و قدورا و قدرة و قدارنا ( از باب نصر و ضرب و سمع ) : توانست و توانا شد . و قدر عليه : قادر شد بر آن . و قدر الامر قدرا ( از باب ضرب ) : پايان آن كار را نگريست .
و قدر على عياله الرزق : تنگ گرفت بر عيال خود روزى را . و قرا السبعة : يبسط الرزق لمن يشاء و يقدر . و قدر على الانسان رزقه ( مجهولا ) : تنگ گرفته شد بر انسان روزى آن .
قدر
(
qadr
) و (
qadar
) ا . ع . قدر الشيئ : حكم و ارزش و مبلغ آن چيز . و هذا قدر هذا : اين مثل اين است و شبيه آن . و ما له عندى قدر : او را در نزد من حرمت و وقارى نيست . و هم قدر مائة : ايشان باندازهء صد نفراند . و اخذ به قدر حقه : گرفت به مقدار حق خود و چيزى كه مساوى حق خود بود . و قرء به قدر فاتحة الكتاب اى مقدارها ، و در همهء اينها قدر بفتح دال نيز مىگويند .
قدر
(
qadr
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - عزت و حرمت و شأن و مرتبه و بزرگى . و اندازه و مقدار . و چگونگى . و قيمت و ارزش . و لياقت . و قامت . و وسعت . و توانگرى و ثروت . و شب قدر : شب نوزدهم و شب بيست و يكم و شب بيست و سيوم و شب بيست و هفتم ماه رمضان . و عظيم القدر : بزرگ مرتبه و بلند درجه . و قدر دانستن : واقف و آگاه بر لياقت و سزاوارى كسى بودن و ارزش و بهاى چيزى را شناختن و دانستن .
و قدر مشترك باصطلاح منطق : مفهوم كلى را گويند كه در افراد خود مشترك باشد