و بچهء كژدم . و مردم ناكس و فرومايه .
فصفصة
(
fasfasat
) م . ع . شتابى كردن در كلام . و خبر راست آوردن .
فصفصة
(
fesfesat
) ا . ع . اسپست .
ج : فصافص .
فصل
(
fasl
) ا . ع . مانع و حاجز ميان دو چيز . و جاى پيوستگى دو استخوان اندام .
و منه قولهم : بين كل فصلين وصل .
و سخن حق و راست . و يك بهرهء از چهار بهرهء سال .
ج : فصول . و حكمى كه حق را از باطل جدا كند . و فضاى بين حق و باطل . و باصطلاح نحو : ضمير مرفوع منفصل ميان مبتدا و خبر و مانند آن مانند : زيد هو المنطلق كه هو ضمير فصل است باصطلاح بصريين ، اما باصطلاح كوفيين آن را عماد گويند .
و قوله تعالى :
اللَّهُمَّ إِنْ كانَ هذا هُوَ الْحَقَّ
كه ضمير هو در اين جا ضمير فصل است . و باصطلاح علم عروض : هر تغييرى در قوافى كه مختص بعروض بود و در حشوبيت مثل آن جايز نباشد . و فصل الخطاب كلمهء اما بعد را گويند . و نيز بينهء بر مدعى و يمين بر مدعى عليه را فصل الخطاب نامند . و نيز آنچه جدا كند بين حق و باطل . و فصل الخصومات : حكم بقطع خصومتها . و يوم الفصل : روز عدالت و روز قضاوت .
و روز قيامت .
فصل
(
fasl
) م . ع . فصلته عن غيره فصلا ( از باب ضرب ) : دور كردم آن را از غير خود . و فصل الامر : بريد آن كار را و قطع كرد . و فصلت المراة رضيعها :
بازداشت آن زن شيرخوارهء خود را از شير .
و فصل بين الحق و الباطل : جدا كرد ميان حق و باطل و حكم نمود . و فصل الحد بين الارضين : جدا نمود آن دو زمين را از هم . و فصل بين شيئين : حاجز و مانع شد ميان آن دو چيز . و فصل الشيىء :
بريد آن چيز را و قطع كرد . و نيز فصل : ميان هر دو مرواريد شبه در رشته كشيدن .
فصل
(
fasl
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - هنگام و وقت و زمان . و يك موسم از چهار موسم سال . و پر گرد و يك بخش از كتاب و جز آن . و قطع . و قطع گفتگو و نزاع .
و محاكمه و قضاء . و فصل كردن : جدا كردن . و قطع كردن . و فصل و قطع كردن : قطع گفتگو نمودن . و حكم كردن .
فصلان
(
fesl n
) و (
fosl n
) ع . ج .
فصيل .
فصلانه
(
fasl ne
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - آنچه قاضى در سر خرمن از رعيت دريافت كند .
فصلة
(
faslat
) ا . ع . نهال خرما كه از جايش بجاى ديگر برند . و واحد فصل يعنى يك فصل .
فصلى
(
fasli
) ص . پ . منسوب بفصل .
و باصطلاح مردم هندوستان : تاريخ سال شمسى كه بفصل تعلق دارد و اين تاريخ را جلال الدين اكبر شاه هندى در سال نهصد و هفتاد و يك هجرى برقرار كرد و مبدء آن را از تحويل شمس بسنبله قرار داد .
فصم
(
fasm
) م . ع . فصمه فصما ( از باب ضرب ) : شكست آن را بدون آنكه از هم جدا كند . و فصم الشيىء : شكافت آن چيز را و قطع كرد . و فصم البيت ( مجهولا ) :
ويران شد آن خانه .
فصوص
(
fosus
) ا . ع . ج . فص . و نام كتابى در علم تصوف از شيخ محيى الدين اعرابى .
فصول
(
fosul
) ع . ج . فصل (
fasl
) .
فصول
(
fosul
) م . ع . فصل من البلد فصولا ( از باب نصر ) : برآمد از شهر . و فصل الكرم : دانه بستن گرفت انگور .
فصول
(
fosul
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - موسمها .
و هنگامها . و چهار بهرهء از سال يعنى بهار و تابستان و پائيز و زمستان كه فصول اربعه نيز گويند .
فصى
(
fas
) ا . ع . دانهء مويز .
فصى
(
fesy
) م . ع . فصى الشيىء من الشيىء فصيا و فصية ( از باب ضرب ) :
جدا كرد آن چيز را از آن چيز و رهائى داد .
و فصى اللحم من العظم : خالص كرد گوشت را از استخوان .
فصية
(
fasyat
) ا و ص . ع . يوم فصية و ليلة فصية ( به وصف ) او يوم فصية و ليلة فصية ( باضافه ) : روز نه سرد و نه گرم و شب نه سرد و نه گرم . و فصية ما بين الحر و البرد :
زمانى را گويند كه نه گرم باشد و نه سرد .
فصية
(
fasyat
) م . ع . فصى فصيا و فصية . مر . فصى .
فصية
(
fasyat
) و (
fasiyyat
) ا . ع .
رهائى و خلاصى .
فصيح
(
fasih
) ص . ع . زبان آور و رسانندهء سخن آنجا كه خواهد . ج : فصحاء و فصح (
fosoh
) و فصاح . و گفتهاند : كل ناطق فصيح و كل ما لا ينطق فهو اعجم . و لفظ فصيح : لفظى كه حسن و خوبى آن بسمع دريافت شود . و لسان فصيح : زبان تيز .
و لبن فصيح : شير كف برگرفته .
فصيح
(
fasih
) ص . پ . - مأخوذ از تازى - زبان آور و آنكه سخن را هر كجا كه خواهد رساند ضد نافصيح . و سخن نافصيح :
سنسان و سنسن .
فصيحة
(
fasihat
) ص . ع . مؤنث فصيح :
زن زبان آور . ج : فصاح و فصائح .
فصيخ
(
fasix
) و فصيخة
(
fasixat
) ص . ع . رجل فصيخ : مردى كه وى را خرد و عقل رسا نباشد . و كذا : رجل فصيخة .