كه پيش از اين محصور بود در پوست خايه درآيد و اگر آن جسم خارجى از پردهء ثرب باشد فتق ثربى و اگر روده بود فتق معوى و اگر آب باشد فتق مائى و اگر ريح باشد فتق ريحى گويند و گاه فتق در نواحى ناف باشد .
فتق
(
fatq
) م . ع . فتقت الشيئ فتقا ( از باب نصر ) : شكافتم من آن چيز را .
و فتق العجين : فتاق انداخت در خمير تا زود برسد . و فتق المسك بغيره : برآورد بوى مشك را بايكه گشاد نافه را و چيزى در آن داخل كرد . و نيز فتق : شق عصاى جماعت كردن و مفارقت نمودن از آنها . و خلاف ورزيدن . و جنگ افتادن ميان قوم .
فتق
(
fatq
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بيمارى دبه خايه كه فنج و ادره و غر و تنج و ترقنج و كيلان نيز گويند .
فتق
(
fatq
) و (
fataq
) ا . ع . صبح و پگاه و سپيده دم .
فتق
(
fataq
) ا . ع . ارزانى سال و فراخى آن . و گشاده فرجى زن .
فتق
(
fataq
) م . ع . فتق عامنا فتقا ( از باب سمع ) : فراخ و ارزان شد سال ما .
و فتقت المراة : گشاده كس گرديد آن زن و ربوده شد بكارت وى .
فتق
(
fotoq
) ا . ع . زن چرب زبان گشاده سخن . و نام دهى در طايف .
فتقاء
(
fatq '
) ص . ع . امراه فتقاء :
زن گشاده كس بكارت گرفته خلاف رتقاء .
فتك
(
fatk
) ا . پ . راسو .
فتك
(
fatk
) م . ع . فتك فى الامر فتكا ( از باب نصر و ضرب ) : ستيهيد در آن كار و الحاح كرد . و فتك فى الحنث :
مبالغه نمود در گناه . و فتكت الجارية :
بىباك شد آن كنيزك .
فتك
(
fatk
) و (
fetk
) و (
fotk
) م . ع . فتك الرجل به فتكا و فتكا و فتكا و فتوكا ( از باب نصر و ضرب ) :
بناگاه گرفت آن مرد صاحب خود را در حالتى كه او غافل بود و كشت او را و يا روباروى زخم رسانيد او را و كشت او را . و دليرى كرد .
و به كار خواستهء نفس در آمد و مرتكب هر چه مىخواست گرديد .
فتكر
(
fetakr
) و (
fetekr
) و فتكرين
(
fatakrin
) و (
fetakrin
) و (
fotakrin
) و (
fetkarin
) ا . ع . بلا و سختى . و كار شگفت بزرگ . يق : لقيت منه الفتكر و الفتكرين : ديدم از وى سختيها . و كذلك البواقى .
فتكلين
(
fotaklin
) ا . ع . بلا و سختى .
فتل
(
fatl
) ا . ع . آن چيزى كه برگ نباشد و قائم مقام برگ گردد . و گياه تافته برگ كه گشاده نشود . و آواز هزار دستان . و غلاف دانهء سلم و سمر كه نخستين برآيد .
فتل
(
fatl
) م . ع . فتل وجهه عنهم فتلا ( از باب ضرب ) . روى گردانيد از ايشان . و فتله فتلا : تافت آن را . و فتل البلبل : فرياد كرد آن بلبل . و فتل ذؤابته : تافت گيسوى آن را ، كنايه است از اينكه برگشته راى كرد آن را . و نيز فتل :
سپسايگى برگردانيدن . و در پى فريب رفتن .
المثل : ما زال فلان يفتل من فلان فى الذروة و الغارب اى يدور من وراء خديعته .
فتل
(
fatal
) ا . ع . برآمدگى و سختى آرنج شتر و يا دورى ميان آرنج و پهلوى آن .
فتل
(
fatal
) م . ع . فتل البعير فتلا ( از باب سمع ) : برآمده آرنج و سخت آرنج گرديد آن شتر و دور شد آرنج آن از پهلوى وى .
فتلاء
(
fatl
) ص . ع . ناقة فتلاء : ماده شتر گران جسم خميده پا .
فتلة
(
fatlat
) ا . ع . واحد فتل يعنى يك دانه غلاف بار درخت سلم و سمر كه نخستين برآيد .
فتلة
(
fatlat
) و (
fatalat
) ا . ع . شكوفه و بار عرفط . و نيز بمعنى چيزى . يق : ما اغنى عنك فتلة اى شيئا . و كذلك : فتلة .
فتليدن
(
fetlidan
) ف م . پ . فتريدن .
فتن
(
fatn
) م . ع . فتن فتنا و فتونا .
مر . فتون .
فتن
(
fatn
) ا . ع . حال . و گونه . و فن .
و طريقه . ج : افتان .
فتن
(
fetan
) ع . ج . فتنة .
فتن
(
foton
) ع . ج . فتين .
فتنان
(
fatn ne
) ا . ع . بصيغهء تثنيه : دو گونه . يق : العيش فتنان يعنى عيش دو گونه است : شيرين و تلخ .
فتنان
(
fotn ne
) ا . ع . بصيغهء تثنيه :
بامداد و شام .
فتنة
(
fetnat
) ا . ع . محنت و ابتلا .
ج : فتن . و امتحان و آزمايش . و شگفت به چيزى .
و حب و دوستى . قوله تعالى :
أَنَّما أَمْوالُكُمْ وَ أَوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ
. و گمراهى و ضلال . و گناه . و گناه ورزى . و كفر . و فضيحت .
قوله تعالى :
وَ الْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ
. و عذاب . و جنون . و مال . و اولاد . و اختلاف مردم در راى و تدبير . و خلاف . و ناگرويدگى .
و ناسپاسى . و رسوائى .
فتنة
(
fetnat
) م . ع . فتنت الذهب فتنة ( از باب نصر ) : انداختم طلا را در آش تا معين كنم خوبى و بدى آن را . قوله تعالى :
إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ
.
و نيز فتنة : امتحان كردن . قوله تعالى :
الم أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ
. و عذاب كردن .
قوله تعالى :
يَوْمَ هُمْ عَلَى النَّارِ يُفْتَنُونَ
.