صدحان
(
sedh n
) ع . ج . صدح :
مردان سياه و حبشى و زنگى .
صدحة
(
sadhat
) و (
sodhat
) و (
sadahat
) ا . ع . مهرهء افسون كه بدان زنان مردان را بند كنند .
صدد
(
sadad
) ا . ع . نزديكى . و مقابل و روباروى . يق : دارى صدد داره :
خانهء من روبارى خانهء اوست .
صدد
(
sadad
) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - در قصد و در پى . و اراده و عزم و نيت . و در خيال . و در صدد بودن : عازم بودن و اراده و قصد و آهنگ داشتن و در خيال اجراى كار برآمدن .
صد در
(
sad - dar
) ص . پ . هر چيزى كه داراى صد در باشد .
صد در
(
sad - dar
) ا . پ . نام جائى در كرمان . و نام كتابى منظوم در آئين زردشتى .
صد درجه
(
sad - daraje
) ص . پ .
هر چيز كه داراى صد درجه و مرتبه باشد .
صد دهن
(
sad - dahan
) ص . پ .
كسى كه اول چيزى گويد و بعد چيزى گويد و مضمون هر يك جداگانه بود .
صدر
(
sadr
) ا . پ . بالاى مجلس . و وزير اول . و حاكم و قاضى . - و مأخوذ از تازى - مقدم و پيشگاه از هر چيز و اول و آغاز از هر چيز . و سينه . و صدر اعظم :
وزير اعظم و بزرگترين وزيران و دستوران .
و صدر عدالت : رئيس مجلس عدالت .
و صدر اسلام : ابتداى اسلام . و صدر صدور : قاضى القضات و رئيس ديوان . و صدر مجلس : بالاى مجلس و تخش .
صدر
(
sadr
) ا . ع . سينهء مردم و جز آن ( مذكر است ) . و اعلاى مقدم هر چيز و اول و پيشگاه آن . ج : صدور . و هر چيز كه مقابل روى شخص باشد . و پارهء از هر چيز .
و بازگشت . و باصطلاح عروض : انداختن الف فاعلن را . و صدر السهم : نصف پائين تير تا پيكان بدانجهت كه در وقت انداختن تير همان جانب مقدم است . و صدر القدم :
جاى پيوند انگشتان . و طواف الصدر :
زيارت بازگشت . و بنات الصدر : انديشه و فكر . و فى صدر الاسلام : در اول اسلام .
صدر
(
sadr
) م . ع . صدر صدرا و صدورا و مصدرا ( از باب نصر و ضرب ) : بازگشت و رجعت كرد . و صدره : بازگردانيد آن را ( لازم و متعدى ) .
و صدر فلانا : رسيد بسينهء فلان . و صدر الرجل ( مجهولا ) : درد كرد سينهء آن مرد .
صدر
(
sadar
) ا . ع . بازگشت و انصراف .
و بازگشت از آب و از حج . و روز چهارم از روزهاى نحر . المثل : على مثال ليلة الصدر يعنى صدر الناس من حجهم .
صدر
(
sadar
) ص . ع . ج . صادر .
صدرة
(
sadrat
) ا . ع . سر سينه . و سينه .
و سينهپوش و شاماكچه و كرتك .
صدرگاه
(
sadr - g h
) ا . پ . مسندگاه .
و صدر مجلس .
صدرنج
(
sadranj
) ا . پ . شطرنج .
صدرنشين
(
sadr - necin
) ص . پ .
دارندهء نخستين درجهء جاه و جلال . و كسى كه در بلندترين مرتبهء عزت و بزرگوارى متمكن بود . و بزرگترين دستوران . و صدرنشين مسند : متمكن بر اورنگ پادشاهى .
صد ره
(
sad - rah
) ص . پ . هر چيز كه داراى طرق بسيار بود .
صدرى
(
sadri
) ص . پ . منسوب بصدر .
و برنج صدرى : يك نوع برنج اعلا .
صدرى
(
sadriyy
) ص . ع . منسوب بصدر .
صد سال
(
sad - s l
) م ف . پ . يك قرن و يك مائه .
صد ساله
(
sad - s le
) ص . پ . هر آنچه صد سال عمر كرده باشد .
صدع
(
sad '
) ا . ع . شكاف . و فرقه و گروه از هر چيزى . ج : صدوع . و گياه .
قوله تعالى :
وَ الْأَرْضِ ذاتِ الصَّدْعِ
، سمى بذلك لانه يصدع الارض اى يشقها . و قولهم : الناس عليهم صدع واحد يعنى مردم بر ايشان جمعاند در دشمنى .
صدع
(
sad '
) م . ع . صدعه صدعا ( از باب فتح ) : شكافت آن را و دو پاره ساخت . و شكافت آن را چنان كه جدا نكرد . و صدع الغنم : دو گروه كرد گوسپندان را .
و صدع فلانا : قصد كرد فلان را جهة كرم و جود او . و صدع بالحق : سخن حق را آشكار گفت . و صدع بالامر :
آن كار را به محل خود رسانيد و آشكارا كرد .
و صدع اليه صدوعا : ميل كرد بسوى او .
و صدع الليل : شكافته شد تاريكى شب از جهة صبح . و صدع عنه : برگردانيد آن را .
و صدع الفلاة : بريد بيابان را . و صدع ( مجهولا ) : دردمند سر گرديد و اين معنى از مجرد كمتر آيد و بيشتر صدع (
sodde'a
) گويند .
و نيز صدع : شكافتن چيزى سخت را . و پيدا كردن . و حكم راست دادن . و ميانهء راه رفتن .
و خواستن چيزى را . و ممتاز ساختن حق را از باطل . قوله تعالى :
فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ
يعنى رخنهانداز ميان جماعت كافران و بشكاف آنها را و يا آشكارا قرآن را بر آنها بخوان و ظاهر گردان آن را و يا حكم كن به حق و يا قصد امضاى احكام كن كه بدان مأمور گشتهاى و دين خود را ظاهر گردان و يا فرق به احكام قرآنى ميان حق و باطل .