تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1564

مساهمون:

ص١٥٦٤
تعويذى كه در گردن گوسپندان بندند تا از گرگ محفوظ مانند . و هر تعويذى كه براى زبان بندى دشمنان و بدگويان نويسند .

دهانة

(
dah nat
) م . ع . دهن دهانة و دهانا . مر . دهان .

دهانج

(
doh nej
) ا . ع . - مأخوذ از فارسى - فراخ نرم . و بزرگ خلقت از هر چيزى . و شتر دو كوهانه و شتاب رو گام نزديك گذارنده .

دهان دره

(
dah n - dare
) ا . پ . خميازه و گشودگى دهان بواسطهء كثرت خواب و بسيارى خمار كيف و كاهلى . و كسى كه خميازه مىكشد . و درهء تنگى كه از ميان كوهها مىگذرد .

دهان گير

(
dah n - gir
) ا . پ . آنكه باز مىدارد ديگرى را از بيهوده گفتن .

دهانه

(
dah ne
) ا . پ . هر چيز شبيه به دهان . و آنجائىكه رود از ميان كوه در جلگه داخل مىشود . و مظهر قنات . و مدخل كوره . و مدخل مشك و جز آن . و لجام اسب و ابتداى دره و گشادگى آن . و افزارى مر جولاهگان را . و هر چيزى كه بدان لبهء كارد و يا تبر را مىپوشانند جهة محافظت آن . و زنگار برنج . و هر نوع زنگى . و يك نوع سنگ سبز قيمتى كه بدهنهء فرنگ اشتهار دارد .

دهانيدن

(
dah nidan
) و (
deh nidan
) ف م . پ . بخشيدن كنانيدن و عطا كردن فرمودن .

دهب

(
dahb
) ا . ع . لشكر شكست خورده .

ده باش

(
dah - b c
) ص . پ . رام و خانگى .

ده باشى

(
dah - b ci
) ا . پ . رئيس ده نفر فراش .

دهبرج

(
dahbarraj
) ا . ع . - مأخوذ از ده پرهء فارسى - يعنى ده پر .

ده بست

(
dah - bast
) ده بيست (
dah - bist
) ص . پ . عدد نامعينى كه از ده تا بيست شامل شود .

دهبل

(
dahbal
) ا . ع . نام مرغى . و نام چند نفر .

دهبلة

(
dahbalat
) م . ع . دهبل دهبلة : لقمهء كلان خورد تا بر ديگران در خوردن سبقت برد .

ده پانزده

(
dah - p nzdah
) ا و ص . پ . عدد نامعينى كه از ده تا پانزده شامل باشد . و زيب و زينت و آرايش .

ده پانزده دارى

(
dah - p nzdah - d ri
) ا . پ . دارائى زيب و فر و زينت و آرايش .

ده پنج

(
dah - panj
) و ده پنجى (
dah - panji
) ا . پ . زر پست و قلب و ناسره .

ده تاس

(
dah - t s
) ا . پ . كفش چوبى .

دهث

(
dahs
) م . ع . دهثه دهثا ( از باب فتح ) : راند آن را .

دهثم

(
dahsam
) ا . ع . شتر توانا و سخت . و مرد نرم خوى . و نام مردى .

دهثم

(
dahsam
) و دهثمة (
dahsamat
) ا . ع . زمين نرم .

ده چند

(
dah - cand
) م ف . پ . ده مقابل و ده برابر و ده دفعه بيشتر .

ده چندگى

(
dah - candagi
) ا . پ . ده برابرى . و گاه به اين لفظ جواب سلام و تهنيت را مىگويند .

دهچه

(
deh - ce
) ا . پ . رعيت و دهقان و كشاورز و روستائى .

ده حواس

(
dah - hav s
) ا . پ . حواس خمسهء ظاهرى و حواس خمسهء باطنى .

ده خان

(
deh - x n
) ا . پ . كدخدا و رئيس و بزرگ ده و قاضى ده .

ده ختنى

(
dah - xatani
) ا . پ . ده انگشت .

ده خدا

(
deh - xod
) ا . پ . رئيس و بزرگ و كدخداى ده .

دهداء

(
dahd '
) ا . ع . ما ادرى اى الدهداء هو : نمىدانم چه كس است او .

دهداء

(
dehd '
) و دهداة (
dahd t
) م . ع . دهديت الحجر دهاء و دهداة : غلطانيدم آن سنگ را . و دهدء الشيئ : برگردانيد بعض آن چيز را بر بعضى .

ده دادن

(
dah - d dan
) م ف . پ . مخالفت كردن و بر خلاف گفتن و مكروه داشتن و كراهت داشتن و تنفر داشتن . و طعن و سر زنش كردن بر كسى باينكه ده انگشت را مقابل صورت وى حركت دهند .

ده دار

(
deh - d r
) ا . پ . سركردهء رعايا و مزارع و رئيس و كدخداى ده .

دهداع

(
dahd '
) ع . كلمه‌ايست كه بدان بزغالگان ماده را زجر كنند .

دهداق

(
dahd q
) ا . ع . جوشش ديگ . و خندهء بد . و رفتارى بالاتر از عنق كه نوعى از رفتار ستور است .

دهداق

(
dahd q
) و (
dehd q
) م . ع . دهدق اللحم دهدقة و دهداقا و دهداقا : بريد گوشت را و شكست استخوان آن را . و دهدقه : شكست آن را و بريد . و دهدقت البضعة : گرد گرديد گوشت پاره از جوشش ديگ .

دهداه

(
dahd h
) ا . ع . كوتاه قد . و شتر ريزه . ج : دهاده . و ما ادرى اى الدهداه هو يعنى نمىدانم چه كس است او .

دهدر

(
dohdorr
) و دهدرين (
dohdorrayne
) ا . ع . دهدرين بصيغهء تثنيه اسم است از براى فعل ماضى بطل و نيز اسم
فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1564 | على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )