تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1441

مساهمون:

ص١٤٤١

خيل

(
xil
) ع . ج . اخيل .

خيل

(
xayal
) ا . ع . كبر و بزرگ منشى .

خيلاء

(
xayl '
) ص . ع . زن خالدار .

خيلاء

(
xoyal '
) و (
xeyal '
) ا . ع . يق : اختال الرجل و به خيلاء و خيلاء يعنى خراميد آن مرد با كبر و بزرگ منشى و غرور .

خيلان

(
xil n
) ع . ج . خال .

خيلان

(
xayal n
) و خيلة (
xaylat
) و (
xilat
) م . ع . خال خيلا و خيلانا خيلة و خيلة . مر . خيل و خيل .

خيلة

(
xayalat
) ا . ع . كبر و بزرگ منشى .

خيلتاش

(
xayl - t c
) ا . پ . سپاه و لشكرى كه همه از يك خيل و يك طايفه باشند . و گروه نوكران و غلامان از يك خيل . و امير و صاحب خيل و سپاه .

خيلخانه

(
xayl - x ne
) ا . پ . خاندان و دودمان .

خيلع

(
xayla '
) ا . ع . پيراهن بىآستين . و بيم و ترس طارى بر دل كه گويا پرى مس كرده است . و گرگ . و موضعى .

خيلو

(
xilu
) ا . پ . خيرو . و خبازى .

خيلولة

(
xaylulat
) ا . ع . تكبر و غرور و كبر .

خيلولة

(
xaylulat
) م . ع . خال خيلولة ( از باب سمع ) : تكبر نمود . و خال خيلا و خيلولة : مر . خيل و خيل .

خيلى

(
xayli
) ص و م ف . پ . بسيار و بسى و فراوان و بغايت و بينهايت . و مدتى .

خيم

(
xaym
) ا . ع . نام چند موضع . و نيز خيم : لغتى است در خيمة . ج : خيام .

خيم

(
xaym
) م . ع . خام عنه خيما و خيمانا و خيوما و خيمومة و خياما . مر . خيام .

خيم

(
xaym
) و (
xayam
) و (
xeyam
) ع . ج . خيمة .

خيم

(
xim
) ا . ع . خو و طبيعت و واحد و جمع در آن مساوى است . يقال : هو كريم الخيم و هم كريمو الخيم . و جوهر شمشير .

خيم

(
xim
) ا . پ . خوى و طبيعت . و خوى بد . و جوالى از ريسمان پنبه . و رندش روده و شكنبه يعنى آنچه از روده و شكنبه بتراشند . و استفراغ و قى . و چركى كه در گوشه هاى چشم بهم رسد . و لعابى كه از بينى و دهان آدمى برآيد . و جراست . و ديوانه و مجنون .

خيمات

(
xaym t
) ا . ع . ج . خيمة .

خيمان

(
xayam n
) م . ع . خام خيما و خيمانا و خياما . مر . خيام .

خيمة

(
xaymat
) ا . ع . كوهچهء متفرد بالاى كوه ايانين . و هر خانهء مستدير . و سه يا چهار چوب كه بر آن گياه يز اندازند و در گرما بسايهء آن نشينند . و هر خانه‌اى كه از چوب‌هاى درخت ساخته شود . ج : خيمات و خيام و خيم و خيم و خيم .

خيمشاه

(
ximc h
) ا . پ . غم و اندوه .

خيمع

(
xayma '
) ا . ع . زن زناكار و زن فاجر .

خيمگى

(
xaymagi
) ا . پ . آنكه فرمان خيمه برپاى كردن مىدهد . و دربان خيمه . و سوزن بزرگى كه با آن خيمه مىدوزند .

خيمناك

(
xim - n k
) ا . پ . مردم مجروح .

خيمه

(
xayme
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - چادر و ستاوه و منزلگاه قابل حمل و نقل كه از پارچه‌هاى كلفت مانند كرباس و كتان و جز آن مىسازند و در صحرا و باغ جهة نشستن در زير سايهء وى آن را بر پا مىكنند . و سراپرده و خرگاه و آلاچيق و سياه چادر . و خيمهء ازرق : آسمان . و خيمه بصحرا بردن : غايب شدن . و آشكارا و بىپرده بودن . و خيمه در خرابى زدن : بيقرار شدن و بىقرارى كردن . و بىباك و بىشرم بودن . و خيمهء دهر : آسمان . و خيمهء روحانيان : آسمان . و خيمه زدن : چادر برپا كردن . و عجب و تكبر كردن . و باد در بوق انداختن يعنى برپاى خاستن آلت تناسل . و فرود آمدن و مقيم شدن و نزول كردن . و لشكر كشيدن . و خيمهء زنگارى : آسمان . و خيمهء فيروزه رنگ آسمان . و خيمهء كبود : تيز آسمان .

خيمه دوز

(
xayme - duz
) ا . پ . چادردوز .

خيمه زن

(
xayme - zan
) ا . پ . كسى كه چادر برپا مىكند .

خيمه سرا

(
xayme - sar
) ا . پ . آسمان .

خيمه گاه

(
xayme - g h
) ا . پ . صحرا .

خيمى

(
xaymi
) ا . پ . چادر دوز .

خينا

(
xin
) ا . پ . سرود و نغمه و آواز خوش .

خيناگر

(
xin - gar
) ا . پ . سازنده و مغنى و مطرب .

خينور

(
xinavar
) ا . پ . پل صراط .

خينيدن

(
xinidan
) ف م . پ . آراستن و آرايش كردن و زيبيدن و زينت دادن .

خيو

(
xayu
) و (
xiv
) ا . پ . تف و آب دهن و خلشك .

خيوت

(
xoyut
) م . ع . خات خيتا و خيوتا . مر . خيت .

خيوت

(
xoyut
) ا . ع . بانگ و فرياد .

خيور

(
xoyur
) ع . ج . خير .

خيوش

(
xoyuc
) ع . ج . خيش .

خيوشان

(
xayuc n
) ا . پ . نام شهرى