تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1321

مساهمون:

ص١٣٢١

خائتة

(
x etat
) ا . ع . عقاب فرود آيندهء بر شكار .

خائذ

(
x ez
) ص . ع . امر خائذ لائذ : كار سخت و دشوار .

خائر

(
x er
) ص . ع . ضعيف .

خايسته

(
x yeste
) ص . پ . خائيده شده و در زير دندان نرم گرديده .

خايسك

(
x yesk
) ا . پ . مطرقه و پتك و چكش زرگرى و مسگرى و جز آن .

خايسك

(
x yesk
) ا . پ . بلغت زند زندان و محبس و بندى خانه .

خائص

(
x es
) ا . ع . اندكى از عطا .

خائض

(
x ez
) ا . ع . كسى كه داخل در آب شود و يا از آب گذرد و يا گدار آب را پيدا كند . و كسى كه خود را در مخاطره اندازد . ج : خائضون .

خائط

(
x et
) ا . ع . درزى و خياط .

خائف

(
x ef
) ص . ع . ترسيده شده و ترسان و خوف دارنده . ج : خيف (
xoyyaf
) و خيف و خوف (
xovvaf
) و خوف .

خايك

(
x yak
) و خايگ (
x yag
) ا . پ . ملخ .

خايگينه

(
x ygine
) ا . پ . خاگينه و تخم ماكيان برشته .

خائل

(
x el
) ص . ع . نگاهدارندهء چيزى . و شبان . و هو خائل مال : او نيك تعهد كنندهء مال است . و رجل خائل : مرد متكبر . ج : خالة .

خائل

(
x el
) ا . ع . واحد خول . مر . خول .

خائم

(
x em
) ص . ع . حيله باز و غدار . و ترسان و جبان .

خائن

(
x en
) ا و ص . ع . خيانت كننده و دغل و دغل باز و ناراست . ج : خانة و خونة و خوان . و خائن العين : شير بيشه بدان جهة كه در بينائى وى فتور است .

خائن

(
x en
) ص . پ . - مأخوذ از تازى - خيانت كننده و دغل و ناراست و دوبل .

خائنة

(
x enat
) ا و ص . ع . رجل خائنة : مرد خيانت كننده و دغل باز و ناراست ، و تاء آن از براى مبالغه است . و خائنة الاعين : دزديده نگاه كردن بسوى چيزى ناروا و يا ديدن به شك .

خاينده

(
x yande
) ص . پ . بدندان نرم كننده .

خائنى

(
x eni
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خيانت و عذر .

خايه

(
x ye
) ا . پ . تخم ماكيان و تخم انسان و ساير حيوانات . و گند . و خواجه‌سرا و خصى . و خايهء ابليس : يك نوع سنگى كه از طرف چين مىآورند . و مردم مكار و حيله‌باز و عيار . و خايهء زر : و يا خايهء زرين : آفتاب . و خايهء سگ : جندبيدستر . و خايهء غلامان : قسمى از انگور و آلو سياه . و خايه كردن : بيضه نهادن و تخم كردن مرغان . و خايه نهادن : مرتكب شدن كار بدى كه باعث آزار و بيم و هلاكت بود .

خايه بردار

(
x ye - bar - d r
) ص . پ . چاپلوس و خوش‌آمدگوى .

خايه ديس

(
x ye - dis
) ا . پ . سماروغ و غارچ .

خايه‌ريز

(
x ye - riz
) ا . پ . خاگينه .

خايه كشيده

(
x ye - kacide
) ص . پ . اخته .

خايه كن

(
x ye - kon
) ص . پ . ماكيانى كه تخم كند .

خايه كنده

(
x ye - kande
) ا . پ . خواجه سرا و خصى .

خايه گزك

(
x ye - gazak
) ا . پ . قسمى از عنكبوت . و جانوركى كه مىچسبد بر خايهء حيوانات و خون آن را مىمكد .

خايه‌گير

(
x ye - gir
) ا . پ . رتيلا و عنكبوت زهردار .

خايه گينه

(
x ye - gine
) ا . پ . خاگينه .

خائيدگى

(
x 'idagi
) ا . پ . مضغ .

خائيدن

(
x 'idan
) و خاييدن (
x yidan
) ف م . پ . مضغ كردن و جاويدن و بدندان نرم كردن . و نشخوار كردن .

خائيده

(
x ide
) ص . پ . مضغ شده و جائيده و بدندان نرم شده .

خب

(
xabb
) ا و ص . ع . مرد فريبنده و كرپز . و خباثت و خدعه . و ريگ تودهء دراز چسبيده به زمين . و زمين نرم ميان دو زمين درشت كه در آن غارچ پيدا شود .

خب

(
xabb
) م . ع . خب النبات خبا و خببا و خبيبا ( از باب نصر ) : بلند و دراز گرديد گياه . و خب الرجل : منع كرد آن مرد از چيزى كه نزد او بود . و فرود آمد در زمين پست از بخل تا كسى جاى باش او نداند . و خب فى الامر : شتابى كرد در آن كار . و خب فلان : كرپز و فريبنده گشت فلان . و خب البحر خبا : جوشيد دريا و با آشوب گرديد . و نيز خب : پويه دويدن . و برداشتن اسب هر دو دست و پاى راست را با هم و هر دو دست و پاى چپ را با هم ، خبب مثله . يق خب الفرس خبا و خببا و خبيبا . و تيز رفتن .

خب

(
xebb
) ا و ص . ع . جوش و آشوب دريا . و كرپزى و فريب و خدعه . و مرد فريبنده و نام موضعى .

خب

(
xebb
) م . ع . خب خبا ( از باب سمع ) : كرپزى كرد و فريفت و خيانت نمود . تقول خببت يا رجل . و خب البحر خبا و خبابا : جوشيد دريا و با آشوب گرديد .

خب

(
xobb
) ا . ع . پوست درخت . و زمين پست . و مغاك . ج : اخباب و خبوب .

خبء

(
xab '
) ا . ع . چيز پنهان كرده . و پنهانى . و وادى بمدينه . و نام موضعى . و خبء