حيثيت
(
haysiyyat
) ا . پ . - مأخوذ از تازى . وضع و اسلوب . و موضع . و وصف . و منوال . و قابليت . و قدرت و توانائى . و لياقت و استعداد و شايستگى . و آزمايش . و ارباب حيثيت : ارباب معارف معنوى .
و از حيثيت : از بابت و از جهة و بملاحظهء .
حيحاء
(
hih '
) و (
hayh '
) و حيحاة (
hayh t
) م . ع . حاحيت بالمعز حيحاء و حيحاء و حيحاة : خواندم آن بز را .
حيد
(
hayd
) ا . ع . تندى كرانهء هر چيزى .
و تندى كه از كوه بيرون آمده و مانند بازو شده باشد . و هر كوهى خرد و تنها و بسيار كج . و گره شاخ بز كوهى . و هر برآمدگى در شاخ و كوه و جز آن . ج : حيود و احياد و حيد (
heyad
) . و حيد عور و يا حيد قور و يا حيد حور : كوهى است بيمن كه در غار آن سحر آموزند .
حيد
(
hayd
) م . ع . حاد عنه حيدا و حيدانا و محيدا و حيودا و حيدة و حيدودة ( از باب ضرب ) : ميل كرد از آن و برگشت .
حيد
(
hayd
) و (
hid
) ا . ع . مثل و مانند .
حيد
(
hayad
) ا . ع . طعام . و در آمدن بزغاله در جائى كه برآمدن از آنجا دشوار باشد .
حيد
(
heyad
) ع . ج . حيد .
حيد
(
hayyed
) ص . ع . حمار حيد :
خرى كه از سايهء خود بشادى برجهد .
حيدار
(
hayd r
) ا . ع . سنگ ريزهء سخت .
حيدان
(
hayd n
) ا . ع . سنگى كه از سم ستور در حين رفتن وى بيك سو جهد .
و از اعلام است .
حيدان
(
hayad n
) و حيدة (
haydat
) م . ع . حاد حيدا و حيدانا و حيدة . مر . حيد .
حيدر
(
haydar
) ا . ع . شير بيشه .
حيدرآباد
(
haydar - b d
) ا . پ .
نام دو شهر در هندوستان .
حيدرة
(
haydarat
) ا . ع . هلاكى .
و شير بيشه . و نام على بن ابى طالب عليه السلام حيث قال : انا الذى سمتنى امى حيدرة ، لان امه فاطمة بنت اسد لما ولدته و ابو طالب غائب سمته اسدا باسم ابيها فلما قدم ابو طالب كره هذا الاسم و سماه عليا و اراد بقوله حيدرة انه سمته اسدا .
حيدرى
(
haydari
) ا . پ . نام گروهى كه خود را منسوب بشاه حيدر پور شيخ جنيد و پدر شاه اسمعيل صفوى كه نوادهء شيخ صفى الدين اردبيلى بود مىدانند ، و نعمتى گروهى كه خود را منسوب بشاه نعمة اللّه ولى كرمانى كردهاند گويند حسن بيك آققونلو كه اعدا عدو ميرزا جهانشاه قراقونلو بود براى دلربائى عوام الناس سادات اردبيلى و خانوادهء شيخ صفى الدين را تقويت كرده خود را حيدرى نام گذاشت و ميرزا جهانشاه رقيبش در تقويت خانوادهء شاه نعمة اللّه ولى كوشيد و خود را نعمتى ناميد و سالها اين رقابت حيدرى و نعمتى در ميان مردم ايران شايع و برقرار بود و اكنون نزديك صد سال است كه جز اسم ديگر اثرى از آن نيست .
حيدلان
(
haydal n
) ا . ع . كوتاه بالا .
حيدودة
(
haydudat
) م . ع . حاد حيدا و حيدودة . مر . حيد .
حيدى
(
hayad
) ا و ص . ع . رفتار متكبر . و حمار حيدى : خر كه برجهد از سايهء خود بشادى .
حيذوان
(
hayzov n
) ا . ع . يك نوع مرغى .
حير
(
hayr
) ا . ع . جاى گرد آمدن آب و جاى مغاك كه آب باران در آن گرد آيد .
و جاى پست . و بستان . و كربلا . و چيزى باشد بر مثال حظيره .
حير
(
hayr
) و (
hayar
) م . ع . حار حيرا و حيرة و حيرانا و حيرا ( از باب سمع ) : بسوى چيزى نگريسته سرگشته شد و ندانست بيرون شد كار را . و حار الماء : گرد برگشت آب .
حير
(
hir
) ا . ع . انه فى حير بير يعنى او در بيكارى و بيحاصلى است و يا در گمراهى است . و كذا انه فى حير بير .
حير
(
heyar
) و (
hayar
) ا . ع . بسيار از مال و اهل .
حيردهر
(
heyara - dahren
) ع . يعنى گاهى . يق لا آتيه حير دهر : گاهى در نزد وى نيايم .
حير
(
hayyer
) ا . ع . ابر .
حيراء
(
hayr '
) ص . ع . امراة حيراء :
زن سرگشته و حيران .
حيران
(
hayr n
) ا . ع . مرد سرگشته .
ج : حيارى و حيارى .
حيران
(
hayr n
) ا و ص . پ . - مأخوذ از تازى - متعجب و سرگشته و هامى و سرگردان و متحير و بى خود و واله و خيره و آشفته .
حيران
(
hir n
) ا . ع . ج . حائر . و ج .
حوار . و عقرب الحيران : سرماى سخت بدانجهت كه گزند مىرساند كرهء شتران را .
حيران
(
hayar n
) م . ع . حار حيرا و حيرة و حيرا و حيرانا . مر . حير (
hayr
) و (
hayyr
) .
حيرانى
(
hayr ni
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - سرگشتگى و تحير و پريشانى و اضطراب .