الرجل جخدمة : تند دويد آن مرد .
جخر
(
jaxr
) م . ع . جخر راس البئر جخرا ( از باب فتح ) . فراخ كرد سر چاه را
جخر
(
jaxr
) ا خ . پ . نام دهى در سمرقند .
جخر
(
jaxar
) م . ع . جخر جوف البئر جخرا ( از باب سمع ) : فراخ شد شكم چاه . و جخرت الغنم : آماسيده شد شكم گوسپندان از خوردن آب در شكم خالى . و فرو رفت چشمهاى آنها از نخوردن .
و نيز جخر : بوى گرفتن گوشت و دهن و خالى شدن شكم . و تنگ گرديدن و چركين گشتن چشم .
جخر
(
jaxar
) ا . ع . بوى بد و مكره قبل زن .
جخر
(
jaxer
) ا . ع . بسيار خوار . و بد دل .
و لاغر ران . و تباه عقل و عاجز و زشت . و زود گرسنه شونده .
جخراء
(
jaxr '
) ص . ع . زن گنده فرج و آنكه فرجش فراخ و گنده باشد و چشم تنگ چركين .
جخراء
(
jaxr '
) ا خ . ع . نام شهرى .
جخرة
(
jexarat
) ا . ع . زن بسيار خوار و بد دل و لاغر ران و تباه عقل و عاجز و زشت و زود گرسنه شونده .
جخرة
(
jaxerat
) ص . ع . غنم جخرة :
گوسپندان آماسيده شكم از خوردن آب در شكم خالى و فرو رفته چشم از نخوردن علوفه .
جخسيدن
(
jaxsidan
) ف ل . پ .
جخشيدن .
جخش
(
jaxc
) ا . پ . جخج . مر .
جخج .
جخشيدن
(
jaxcidan
) ف ل . پ .
چين دار شدن و درهم كشيده شدن و منقبض گشتن و پيچيده شدن و تابيده شدن و پيچ در پيچ شدن . و سخت رنج بردن و كوشش كردن در هر كارى . و چيزى را از علامت و نشان وى شناختن . و ناگهان ترسيدن و از جاى جستن كرهء اسب .
جخف
(
jaxf
) ا . ع . آواز خرخر خوابيده و يا آواز بلندتر از آن و سبكى .
جخف
(
jaxf
) م . ع . جخف جخفا و جخيفا ( از باب نصر و ضرب و سمع ) :
فخر كرد زياده از حد خويش . و بخواب رفت . و تهديد كرد . و قول عمر رضى اللّه عنه جخفا جخفا اى فخرا فخرا و شرفا شرفا .
جخف
(
joxof
) ع . ج . جخيف .
جخفة
(
jaxfat
) ا . ع . زن كوتاه بالا و لاغر .
جخما
(
jaxm
) ا . پ . مأخوذ از تركى - آتش زنه و چخماق .
جخنة
(
joxnat
) ا . ع . روستائى و سگ .
جخنة
(
joxonnat
) ا . ع . زن بد جماع .
جخو
(
jaxv
) ا . ع . فراخى پوست و استرخاى آن . و لاغرى ران .
جخو
(
jaxv
) م . ع . جخوت الكوز جخوا ( از باب نصر ) : سر نگون كردم آن كوزه را .
جخواء
(
jaxv '
) ص . ع . زن لاغر ران .
جخوذة
(
jaxvazat
) م . ع . جخوذ جخوذة : دويد .
جخيدن
(
jaxidan
) ف م . پ . كوشش كردن و چخيدن .
جخيف
(
jaxif
) ا . ع . آواز خرخر خوابيده يا بلندتر از آن . و سبكى . و جان و روح .
و لشكر بزرگ . و كوتاه بالا . ج : جخف . و متكبر . و آواز شكم مردم .
جخيف
(
jaxif
) م . ع . جخف جخفا و جخيفا مر . جخف .
جد
(
jadd
) ا . ع . نيا و پدر پدر و پدر مادر . ج : اجداد و جدود و جدودة . و بخت و بهره و نصيب . ج : جدود . و عظمت و بزرگى . و غنا و توانگرى و بىنيازى . قوله تعالى جدربنا يعنى بزرگوار است پروردگار ما و بىنياز است . و فى الدعاء و لا ينفع ذا الجد منك الجد اى لا ينفع ذا الغنى عندك غناه و انما ينفعه العمل يطاعتك . و مكانت و منزلت نزد مردم . و رزق و روزى . و كنارهء رود . و روى زمين . و مرد بختمند .
جد
(
jadd
) م . ع . جد الثوب جدا ( از باب نصر ) : بريد جامه را . و نيز جد :
چكيدن خانه از باران و بريدن خرما از خرما بن . وجدت اخلاف الناقة ( مجهولا ) :
ريش گرديد پستان ناقه از پستان بند . و جد فينا جدا ( از باب ضرب ) : بزرك شد در چشم ما . قول انس : كان الرجل منا اذا قرا البقرة و آل عمران جدفينا اى عظم فى اعيننا . و نيز جد : بختمند شدن يق جددت يا فلان جدا ( مجهولا ) .
جد
(
jedd
) ا . ع . كنارهء نهر . و امر نيك راست و درست . و هو محسن جدا يراد به المبالغة و كذا فى هذا خطر جد عظيم اى عظيم جدا . و عالم جد عالم يعنى در علم بنهايت رسيده . و قونهم اجدك لا تفعل كذا يعنى تو را سوگند بحقيقت تست مكن اين چنين و اين آنگاه راست آيد كه جيم را مكسور خوانند و اگر فتحه دهند سوگند به بخت باشد و اگر واو آرند و گويند وجدك جيم مفتوح باشد نه مكسور و اين كلمه پيوسته باضافت آيد و بس و نصب آن بر حذف ياء باشد و نزد بعضى بر مصدرية . و نيز جد : كوشش در كار و درستى در آن ضد هزل و شتابى و عجلت يقال هو على جد امر اى عجلة امر و اجتهاد . و قولهم صرحت بجد و صرحت بجد جدا . مر . جداء .
جد
(
jedd
) م . ع . جد البيت جدا ( از