مورچه حشره‌اى است از راسته نازك بالان كه تيره خاصى را به نام تيره مورچگان در اين راسته به‌وجود مىآورد . مورچه‌هاى يك لانه به سه دسته تقسيم مىشوند . عده‌اى مورچه كارگر ( خنثى ) و تعداد كمى از افراد يك لانه مورچه‌هاى نر و ماده هستند كه داراى چهار بال نازك مىباشند . بالغ بر 2000 گونه مورچه تاكنون در روى زمين شناخته شده است . « 1 » مورچه به عربى نمل و به تركى قاربيجه و به هندى چيونطى و بزرگ آن را چيونطا نامند . بهترين آن بزرگ سياه پردار است و همه اقسام آن گرم و خشك در سوم و با قوت سميه است به قول نياذوق مورچه بزرگ سياه قبرها را چون با سركه ساييده بر برص لطوخ سازند بعد از تنقيه ازاله آن نمايد و خنازير را نيز دفع كند . به قول مهريارس چون مورچه را در روغن زيتون جوش دهند و آن روغن صاف كرده در گوش بچكانند رافع كرى و رياح و طنين آن است و چون بزرگ سياه آن را صد عدد بگيرند و در نيم اوقيه روغن ياسمين انداخته سه هفته در آفتاب بگذارند بعد از آن بر قضيب و حوالى آن طلا نمايند نعوظ به سرعت آورد و عصب قضيب را سخت گرداند . خوردن يك درم آن مورث انبه است . گفته‌اند چون كسى كه خواهد چيزى در جايى گذارد و مورچه در آن نرود بايد كه در وقت گذاشتن جبس نفس نمايد و نفس نكشد مورچه در آن نخواهد رفت مادام كه دست ديگرى بدان نرسد و از اسرار مكتومه است كه خوردن آن مورث سحج و گاه قبض شكم نمايد شربتى از آن ده عدد است و مصلح آن روغن آس و گويند خوردن آن موجب مغص و كرب و نفخ و رياح و قراقر است و مصلح آن عسل و زيره است . « 2 » طلاى مسحوق او مانع برآمدن موى چون بار اول قلع كرده باشند يك بار ماليدن رفع بروز او مىكند . « 3 »