دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 171

ورم سر را تحليل مىدهد آبش را تقطير نموده و در درد معده و نفخ شكم مىدهند خوراكش با شير كم ضررتر است . « 1 » در آخر دوم سرد و خشك است . كسانى گفته‌اند : در اول گرم است و راست نگفته‌اند قابض است و خشكاننده و بىگزش ، درد را تسكين دهد اگر تدبيرى نكنند خون سرد پديد آرد . گوهر گاورس و نان گاورس كند مىگذرد و در معده بسيار مىماند براى درد و پيچ شكم و روده گذارند خوب است . گاورس ادرارآور است . « 2 » جاورس : سه نوع است يك نوع را دخنه مىگويند و به پارسى ارزن مىخوانند و به شيراز الم با فتح الف و ضم لام و سكون ميم و يك نوع را به پارسى گاورس خوانند و به شيرازگال گويند ( يا دژگال با ضم دال ) قابض بود و مجفف شكم را ببندد و بول را براند . « 3 » اگر گاورس را با شير يا آب و سبوس آرد سفيد بپزيم و بويژه اگر با روغن معمولى يا با روغن زيتون باشد مغذى خواهد شد . اگر براى درد و پيچ شكم و روده بر شكم گذارند خوب است . « 4 » جاورس ادرار بول آورد و نعظ را سود كند . گاورس به سه گونه است : يكى دخن است ، آن اسهال سخت را ببرد ، ديگرى ديوخس گويند و ديگرى قولوطيس گويند . قوتش مانند برنج است . تحليل كند و طبيعت به خاصيت ببندد . « 5 » جاورس : يا ارزن براى معالجه سوزاك استفاده مىشود و در بلوچستان از آن نوعى نان درست مىكنند در هندوستان معتقدند كه دانه‌هاى آن مدر و قابض است و در استعمال خارجى ضماد آن در موارد روماتيسم مصرف مىشود حكماى طب سنتى ايران جاورس را از نظر طبيعت سرد و خشك مىدانند و معتقد هستند كه قابض است خوردن نان پخته آن اسهال را بند مىآورد براى بيرون آمدن مقعد و پيچش در روده‌ها مفيد است .