دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 169

در هند كشاورزان با برنج يا نان آن را پخته مىخورند . « 1 » جاورس : به فتح جيم و الف و فتح واو و سكون راى مهمله و سين اسم عربى است يا معرب از گاورس فارسى و به فارسى شونيز مىگويند در ماهيت آن اختلاف بسيار كرده‌اند چنانچه صاحب شمس الدار گفته كه آن را به شيرازى ارزن و به هندى باجره و مهر مىگويند و آن سه قسم است يكى شبيه به برنج در فصل خود لكن برنج در قوت غذايى زياده از آن و جاورس در جميع احوال خود بهتر از دخن است الا آن در قبض قويتر و دوم هندى و آن را به فارسى ذره و به شيرازى زره مىنامند و سوم فارسى و آن را به شيرازى كال مىگويند و بعضى مىگويند كه جاورس بنفشه دخن است ليكن جاورس فارسى است و لفظ دخن عربى نه آنكه آن هر دو قسم است و فرق فىمابين آن است كه دخن مسمى به يونانى ابوس را دانه منتظم در سنبله بلا غلاف مىباشد و جاورس معروف به يونانى كنحوروس را دانه پوشيده در غلاف سنبله بود و بعضى مىگويند كه جاورس قسمى از دخن است دانه آن كوچك و اغبر رنگ و شاخهاى آن باريك و برگ آن مثل برگ گندم دقيق در جوهر مىباشد و افضل آن مايل به سفيدى ملايم است كه پوست آن به سرعت زايل شود و اين بهتر براى غذاست و آنچه پوست آن نباشد و براق املس باشد آن بهتر بهر دوست و ابن سمجون گفته كه جاورس نزد اطبا نوعى از دخن كوچك دانه اغبر اللون شد القبض است و سه نوع است . جاورس سرد در اول و خشك در آخر دوم مولد خون حريره آن قاطع قى صفراوى و سوداوى است و خصوصا سويق آن قابض شكم و قاطع اسهال و مدر بول و حيض و مخرج جنين است . جاورس ( گاورس ) : سه نوع گاورس هست و قوتش به قوت برنج نزديك است و برنج از آن مغذى تر است گاورس در همه حالات از ارزن بهتر است و ارزن از گاورس قابض‌تر