تخطي إلى المحتوى الرئيسي

دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 168

مساهمون:

ص١٦٨

خواص :

براى معالجه زخمهاى چشم به عنوان ضد تب ، براى رفع دندان درد و پوست قابض آن براى معالجه اسهال مناسب است .

* جاورس

تعريف :

جاورس را به فارسى گاورس گويند و آن نوع ريزه دخن است كه به فارسى ارزن نامند رنگ آن اغبر و از ارزن ريزتر و در اول سرد و در آخر دوم خشك بسيار قابض و قليل الغذاء و از ارزن لطيفتر و سريع‌الهضم‌تر و مقوى بدن و با روغن و چربى غذائيت او بيشتر و خوردن مهرّاى آن جهت التواى حجاب و نزلات و حابس اسهال مرارى و ضماد گرم كرده آن محلل نفخ معده و مسكن در بواسير و مولد خون سوداوى و مورث شده و مصلحش روغنها و شكر است . « 1 » جاورس معرب گاورس به عربى دخن گويند . « 2 » برخى مشرقىها مانند ابن وافد اندلسى در كتاب الادويه المفردة و ابو عمران موسى بن عبد اللّه اسرائيلى در اسماء العقار و ابو منصور هروى در كتاب الابنيه ( هرمزد نامه / 149 ) در فارسى دو كلمه گاورس و ارزن هست و به طورى كه در خراسان متداول است نوع درشت تر و فربه‌تر را ارزن و قسم خردتر و لاغر آن را گاورس گويند . از مطالب گذشته در مىآيد كه جاورس از اقسام ارزن است و يكى از اقسام آن است و در هند آن را باجرا خوانند و گروهى از پزشكان يونانى مانند ديسقوريدوس و جالينوس از اين دانه كنخروس داشته‌اند . جاورس به فارسى : گاورس . تركى : قوناق . رومى : كينحرس . يونانى : كنحوروس . سنسكرت : ورجرا . نالكا .

هامش
( 1 ) - تحفه ، ص 69 .
( 2 ) - الابنيه ، بهم 89 ، زل 74 ؛ شرح اسماء ، م 70 ؛ مايرهوف ، م 70 .
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 168 | مصطفى النوراني الاردبيلي