در بيش از يك منطقه و ضمن مكانيسمهاى متعدد ، بر اثر كنش و واكنشهايى ، براى بدن زيانبخش شود و از همه اينها مىتوان استنباط كرد كه موضوع تا چه اندازه غامض و پيچيده است و تازه اين در صورتى است كه پزشك فقط به تجويز يك دارو بپردازد و گرنه استعمال داروهاى متعدد ، در پيدايش بيماريهاى ناشى از داروها ، بمراتب مؤثرتر است و بطور قاطع مىتوان گفت كه خطر بروز عوارض خطرناك داروها نسبت مستقيم با تعداد داروهايى دارد كه با يكديگر تجويز مىشود » « 22 » .
از آنچه ياد شد به خوبى روشن گرديد كه آثار داروها در بدن انسان ، و لو اينكه تنها يك دارو مصرف شود ، تا چه اندازه پيچيده و بغرنج است ، بنابراين ، تأليف كتاب ارزشيابى تداخل اثر داروها به وسيلهء گروهى از دانشمندان آمريكا ، با اينكه حاوى پژوهشهاى دقيق علمى متخصصان و محققان و مستلزم هزينههاى گزاف بوده ولى از لحاظ ارزشيابى كلى و رفع خطرات داروها فقط بطور نسبى تأثير سودمند داشته است . نسبت اين خطرات به كل خطرات و تلفات ناشى از داروها با توجه به توضيحاتى كه قبلا داده شد مثل نسبت 5 درصد به 40 درصد باشد . تنها انگيزه و علتى كه سبب تأليف كتاب مزبور شد ، خاموش ساختن جاروجنجال و هياهو و غوغاى مربوط به تلفات بيماران توسط داروهاى كنونى بود كه در مطبوعات عمومى و بخصوص در نيويورك تايمز و لوموند منتشر گرديد و در آنها پس از بحث طولانى چنين نتيجه گرفته شد كه سالى در حدود صد هزار تن از بيماران در چهار ديوارى بيمارستانهاى آمريكا ، به علت عوارض جانبى داروها ، جان خود را از دست مىدهند . چون انعكاس اين خبر وحشتناك در جهان به سازندگان داروها مستقيما لطمه مالى وارد مىكرد و تهيهء داروها را بوسيلهء آنان بنابودى تهديد مىكرد ، و درعينحال چون نمىتوانستند خطرات داروها را هم منكر بشوند لذا پس از تفكرات بسيار با يك حيله ماهرانه و نيرنگ ماكياولى كارى كردند كه تمام كاسه كوزههاى مربوط به زيان داروها بر سر مسأله ( تداخل اثر داروها ) بشكند و خطراتى كه به يكايك داروها مربوط است ، مورد توجه واقع نشود ، درحالىكه در تمام مدت چهل سال اخير اصل خطر را به هر دارو به تنهايى مربوط مىدانستند و معتقد بودند كه مانند سم در بدن تأثير مىكند و سلامت عامه مردم را به خطر مىافكند . در عين حال زيانهاى تداخل داروها را هم قبول داشتند .
براى اثبات اين مطلب كه تراستهاى دارو ، در تأليف كتاب مزبور نقشى مؤثر و دخالتى مستقيم داشتهاند ، دليلى آشكارتر از اين نمىتوان يافت كه جاى پاى آنان در كتاب مزبور به خوبى پيدا است و نام 26 لابوراتوار بزرگ داروسازى اروپا و آمريكا كه در تأليف آن همكارى داشتهاند در صفحهء سى و هشت چاپ اول آن درج شده است و در
هامش
( 22 ) .Pharmaceutical Journal Vo . 211 . No . 5740 . London . November 1973