آمريكا . منظور از اين تذكار كم كردن ارزش كار پژوهندگان آمريكايى نيست و آنان تحقيقاتى شگرف و ارزشمند كردهاند كه درخور تحسين است . منظور اصلى ما اين است كه بايد معلوم كنيم كه اگر همهء پزشكان جهان به تمام آنچه را كه در آن كتاب آمريكايى يا كتابهاى اروپايى ، راجع به ارزشيابى تداخل اثر داروها ، نوشته شده است ، اطلاع دقيق پيدا كنند و آنها را در مورد تمام بيماران با كمال دقت و موبهمو به مورد اجراء گذارند ، از لحاظ جمع خطرات و تلفات ناشى از داروها در بيماران چه اثرى خواهد داشت ؟
متأسفانه پاسخ اين است كه اين اثر آنقدرها محسوس نبوده و نيست كه به كوششها و مصرف نيروهاى انسانى براى كشف آنها و اتلاف بودجههاى گزاف و كشتار صدها هزار موش و خرگوش و خوك هندى بيرزد . دور نيست ، بعضى از خوانندگان اين ادعاى بزرگ و باورنكردنى را به گزافهگويى و پيدايش غرور جنونآميز نويسندهء اين سطور نسبت دهند كه بر آن است تا آنهمه تحقيقات شگرف و شگفت پزشكى و داروسازى را ، كه طبق موازين دقيق علمى و بوسيلهء گروهى بيشمار از دانشمندان صالح آمريكا صورت گرفته است ، نسبت به كل خطرات و تلفات ناشى از داروها كم تأثير و يا بعبارت ديگر كمارزش تلقى كند ، ولى نويسندهء اين سطور هيچگاه به لافوگزاف سخنى نگويد و غرورى و جنونى را دستخوش نيست ، بلكه همواره در كمال فروتنى به عجز خود برابر كوه معضلات و مجهولات علمى و تهيدستى و بيمايگى خويش مقابل درياى معارف و عوارف بشرى مقر و معترف است . پس اگر مطلبى را اظهار مىكند و ادعايى دارد به استناد مدارك متقن و اسناد محكم و دلايل مثبت است كه از آفتاب روشنتر باشد و اينك توجه همه پزشكان و داروسازان جهان را به آنها جلب مىكند و اتفاقا بزرگترين دليل ، از برجستهترين دانشمندان آمريكا ، يعنى از كتاب طب داخلى هاريسون نقل مىشود و آن اين است :
« براى هر بيمار در طول مدت بسترى شدن در بيمارستان ، بطور متوسط ، ده داروى مختلف تجويز مىشود و اين تعداد حتى ممكن است به 60 دارو برسد . هر قدر بيمارى طولانىتر يا شديدتر باشد ، تعدادى بيشتر دارو بر بالين بيمار رديف مىشود و چنان كه مىتوان انتظار داشت ، به همان نسبت ، خطر داروها بيشتر مىگردد . اگر براى بيمار بسترى در بيمارستان بيش از 6 دارو داده نشود ، احتمال واكنش نامطلوب ناشى از تداخل داروها در حدود 5 درصد است ولى اگر تعداد داروهاى مصرفى از 16 فراتر رود ، اين احتمال به 40 درصد مىرسد و علت اين ازدياد واكنشهاى نامطلوب ، در مواردى كه تعداد داروهاى مصرفى زياد است ، اثرات متقابل ميان داروها است . » « 13 »
سندى ديگر :
هامش
( 13 ) .T . R . Harrison . Principes de Medecine interne Tome l . 1975 . p . 398 . Flammarion