« امروزه ، پزشكان بيش از پيش ميل دارند چند دارو را باهم در نسخه بنويسند و چون غالبا درمانها علامتى است و در هر بيمارى ، براى علايم مختلف ، داروهاى مختلف تجويز مىشود ، اين است كه اثرات اين داروها به علت تداخل با يكديگر ، اغلب اوقات ، حوادثى شوم و غير مترقب به بار مىآورد . » « 14 »
تصور نمىرود در حال حاضر براى استناد پزشكان و داروسازان جهان ، سندى معتبرتر و ارزندهتر از كتاب طب داخلى هاريسون وجود داشته باشد و اگر هم باشد مسلما در همان رديف است . پس به استناد آنچه از كتاب مزبور نقل شد ( و در همهء كتابهاى داروشناسى هم كموبيش به همين منوال درج شده است ) :
اولا هر قدر تعداد داروهاى مصرفى براى بيمار بيشتر باشد ، احتمال بروز عوارض و خطرات و تلفات هم بيشتر است . ثانيا اگر براى بيمار بسترى در بيمارستان بيش از 6 دارو داده نشود ، احتمال واكنش نامطلوب ناشى از تداخل داروها در حدود 5 درصد است ولى اگر تعداد داروهاى مصرفى از 16 تا بيشتر باشد ، اين احتمال به 40 درصد مىرسد ، و چون معمولا تعداد داروهاى مصرفى براى يك بيمار بسترى در بيمارستان از 16 تا بيشتر و حتى ممكن است به 60 تا هم برسد ، بنابراين احتمال خطر براى بيمار 40 درصد است در صورتى كه هرگاه فقط دو دارو به مصرف برسد ، احتمال خطر 5 درصد خواهد بود .
40 درصد ( كه معمولا اتفاق مىافتد ) كجا و 5 درصد ( در صورتى كه فقط دو دارو مصرف شود ) كجا ؟ چون به احتمال نزديك به يقين ممكن است بعضى اعتراض كنند و بگويند وقتى كه موضوع ( تداخل اثر دو دارو ) روشن شد و پزشك با علم به آن احتياط لازم را مرعى داشت ، آنگاه بهنگام تجويز سومين دارو ، با اطلاع قبلى از كيفيت ( تداخل اثر داروها ) كه مشروحا در آن كتاب آمريكايى خوانده است ، خواهد توانست همان احتياط را به عمل آورد . به اين معنى كه ببيند هركدام از دو داروى مورد مصرف ، آيا با سومين دارو سازگار است يا نه ؟ اما معترض خطا مىكند و خطاى او اين است كه تصور مىكند آزمايش را درون شيشه « 15 » انجام مىدهد ، درحالىكه اين آزمايش در درون بدن بيمار « 16 » و حسابش به كلى جدا است . بر دانشمندان صالح محقق شده است كه :
« شناسايى تحولات زيستى يك داروى شيميايى در بدن به آسانى صورت نمىگيرد . اگر دو دارو به بدن وارد گردد ، موضوع پيچيدهتر و تشخيص اثرات متقابل
هامش
( 14 ) .Accidents therapeutiques , compte - rendu de la reunion organisee par les centres anti - poisons de Paris - Marseille - Lyon . 1973 . p . 76 .( 15 ) .In Vitro( 16 ) .In Vivo