آنها مشكلتر مىشود و در باب سه دارو هيچكس نمىتواند از اثرات متقابل آنها با يكديگر آگاه گردد . با چنين وضعيتى ، ما در بخش اورژانس آمارى دقيق از مصرف داروها تهيه كرده و دريافتهايم كه براى هر بيمار در هر نسخه بطور متوسط چهار و حد اكثر تا شانزده دارو با يكديگر تجويز مىشود . » « 17 »
از سندى كه در بالا ياد شد ، چنين استنباط مىشود كه اگر سه دارو با يكديگر در يك نسخه تجويز شود و بيمار آنها را مصرف كند ، اثرات متقابل آنها را بر يكديگر احدى نمىتواند درك كند . هرچند پيچيدگى اثرات داروها در بدن و اشكال تشخيص ماهيت تغييرات آنها ، در تمام كتابهاى داروشناسى نوشته شده است ولى بعضى از پزشكان و داروسازان نمىتوانند ، آنگونه كه بايد و شايد ، آن را باور كنند . ازاينرو پرفسور دارسى « 18 » مدير گروه دارويى بلفاست در جلسهء افتتاحيه دورهء كنفرانسهاى سال 1974 - 1973 انجمن داروسازان بيمارستان گيلد « 19 » مجبور شد در اينباره توضيحاتى بدهد بدين بيان :
« واكنش بدن در برابر داروها به اندازهاى بغرنج و پيچيده است كه پزشك در اكثر موارد محال است به آن پى ببرد ، توضيح آنكه ممكن است فعل و انفعال داروها در داخل روده قبل از جذب صورت گيرد ( بهنگامى كه يك دارو با پارهاى از اجزاء غذا تغيير ماهيت دهد « 20 » يا خصايص داروهاى ديگر را دگرگون كند . ) ممكن است فعل و انفعال بعد از جذب و بر اثر ميل تركيبى دارو در منطقههاى پروتئينى پلاسما صورت گيرد و يا در منطقههاى گيرنده بافتها ، كنش و واكنش داروهاى مختلف با يكديگر ممكن است باعث تسريع يا منع كار دستگاههاى متابوليك آنزيمها گردد . مخصوصا آنهايى كه با ميكروزومهاى « 21 » كبد مربوط است . دور نيست اين كنش و واكنش بهنگام دفع دارو و در لولههاى پيشابى كليه صورت گيرد . پرفسور دارسى تصريح كرد كه از موقع استعمال دارو تا هنگام دفع آن نمىتوان گفت اين فعل و انفعال در كجا واقع شود ، گاه يك دارو
هامش
( 17 ) .Accidents therapeutiques( 18 ) .Prof . D'Arcy( 19 ) .Guild( 20 ) . اگر كسى يكى از داروهاى خانواده وقفهدهنده مونوآميناكسيد از را كه امروزه به حد وفور براى درمان دردهاى سخت و ضعف اعصاب مصرف مىشود ، بخورد نبايد با آن پنير تناول كند ، زيرا پنير گرچه به تنهايى بىضرر است ولى چون حاوى تيرامين است در مجاورت وقفهدهندههاى مونوآميناكسيد از سم شديدى توليد مىكند كه گاهى خطر مرگ به همراه دارد . معمولا كسانى كه اين دو را باهم مصرف كنند به سردرد شديد و دوار و حتى بيهوشى گرفتار آيند و گاهى نيز به هلاكت رسند . در كشورهاى متحده آمريكا و در كشور فرانسه ، پس از كشف اين موضوع ، تجويز وقفهدهندههاى مونوآميناكسيد از غدغن شد ولى در جاهاى ديگر هنوز به مصرف مىرسد . از همين يك نمونه ، پيچيدگى تأثير داروها را در لولهء هاضمه مىتوان دريافت .
( 21 ) .Microsomes