دست بزنند : يكى اينكه ، موادى ديگر ، بعنوان مصلح ، با داروها توأمان سازند كه ضرر آنها را خنثى كند . دو ديگر آنكه ، اساسا از خير اكثريت اين داروها بگذرند و به درمان بيماريها ، با روشهايى ديگر ، بجز روشهاى متداول سنتى ، بپردازند . پرواضح است كه هيچيك از اين دو كار قابل اجرا نبود و عملى نشد ، زيرا اولا بارها براى رفع زيان داروها مواد شيميايى مختلف به آنها افزودند و هربار زيانى بيشتر از آن ديدند و ثانيا از اخير داروهاى رايج كنونى هم نتوانستند بگذرند و روشى ديگر براى درمان بيماريها برگزينند ، زيرا اين امر مستلزم تعطيل كليهء آزمايشگاههاى داروسازى و برهم خوردن تشكيلات عظيم و غير قابل شكست تراستهاى دارو بود كه در شرايط كنونى ، هيچ قدرتى در جهان از عهدهء اين كار برنمىآيد . ولى چون موضوع بغرنج دارو را ، كه به عقيدهء هاريسون ، به صورت مسألهاى خردكننده براى سلامتى عامهء مردم درآمده و سرنوشت حياتى افراد بشر به آن وابسته است ، ممكن نيست مسكوت گذاشت ، ازاينرو تراستهاى دارو كه در اين جريان مهمترين نقش را داشتند ، بيش از همه و زودتر از همه ، براى تسكين افكار عمومى و رفع بحران و جلوگيرى از زيان ( البته زيان خودشان زيرا هر اقدام مثبت و مفيد براى رفع ضرر داروها از طرف مقامات صالحه حيات مالى آنها را به خطر مىانداخت ) به انديشه فرورفتند و پس از تفكرات بسيار ، سرانجام ، براى خاموش كردن غوغاى مربوط به خطرات داروها و رفع ناراحتيهاى مردم و ايجاد آرامش ( و لو بطور نسبى و موقت ) و خاموش كردن غوغاى مطبوعات ( زيرا در روزنامههاى غير پزشكى از قبيل نيويورك تايمز و لوموند طبل رسوايى آنها به صدا درآمده بود . ) چاره را در اين ديدند كه يكى از آن نيرنگهاى خاص ماكياولى را به كار بندند و آب رفته را به جوى بازآرند و خود را از همهء گناهان منزه و مبرا سازند . پس كارى كردند كه اگر خود ماكياول سياستمدار معروف ايتاليايى « 9 » و مشهورترين نيرنگباز جهان زنده مىشد ، برابر آنها ، زانو مىزد و اعتراف مىكرد كه اين تراستهاى دارو دست او را از پشت بستهاند ، زيرا با اين نيرنگ به يك تير چندين نشان زدند و هيچكس هم به نيرنگ آنان پى نبرد . ماكياول دستور داده بود كه در موارد مشابه و گرفتار شدن با چنين وضعى بايد نخست باطل را با روپوشى از حق كه مورد قبول همه باشد بپوشانيد ، به طورى كه آن حق كاملا چشمگير باشد و مانع از توجه مردم به باطل شود . همانند تلاءلؤ اشعهء خورشيد كه نور ستارگان را مىپوشاند و بعد ، بايد براى انحراف افكار و انصراف اذهان از ريشههاى فساد ، مردم را به شاخهها مشغول كرد تا توجه آنها خودبخود از ريشهها به شاخهها كشيده و جلب شود . تراستهاى دارو ، بر همين منوال عمل كردند و به يك تير دو نشان بلكه چند نشان زدند : با نفوذى عميق و عجيب كه در تمام دستگاهها و بويژه در
هامش
( 9 ) .Machiavel ( 1469 - 1527 )