8 . نبض عظيم و ضعيف و بطىء و متفاوت
سبب اين كثرت حرارت ، چندانكه به عظم اكتفا كند * و ضعف قوّه است .
9 . نبض صغير و قوى و سريع و متواتر
سبب صغر انضغاط رگ تحت مادّه است * و سبب قوى قوّت قوّه * و باعث سريع و متواتر شدّت حاجت است ، بنا بر آنكه تدارك نمايد به سرعت و تواتر آنچه كه فوت شده به واسطهء انضغاط رگ از عظم .
- و اگر سبب صغر اين صلابت آلت باشد ، در آن صورت ، اين نوع بدون صلابت ممكن الحصول نيست .
- و [ اگر سبب صغر در اين نبض ] قلّت حرارت با « 6 » ضعف قوّه [ باشد ] ، باوجود قوى و سريع بودن نبض اصلا سبب صغر نمىتواند شد .
10 . نبض صغير و قوى و سريع و متفاوت
سبب صغر اين نيز انضغاط رگ است * و موجب قوّت و تفاوت غلبهء قوّه بود * و باعث سرعت كثرت حاجت ( چندانكه بدان تمام شود و احداث تواتر ننمايد ) . و اين نيز در صورت بودن صلابت سبب صغر بىصلابت ممكن الوجود نيست .
11 . نبض صغير و قوى و بطىء و متواتر
و اين نبض ممكن الحصول نيست . زيراكه سبب قوى ( كه زيادتى قوّه است ) و سبب بطىء ( كه قلّت حاجت يا ضعف قوّه باشد ) و سبب تواتر ( كه ضعف قوّه يا شدّت حاجت بود ) باهم ضدّيّت دارند و اجتماع اضداد محال است .
12 . نبض صغير و قوى و بطىء و متفاوت
سبب قوّت غلبهء قوّه است * و سبب صغر و بطوء و تفاوت قلّت حاجت و برد مزاج باشد .
هامش
( 6 ) . ( در نسخه ) : يا .