پس ، برگردد و رجوع نمايد به سوى دورهء اوّل تا آنكه تمام كند اين نيز عددى معين را ، پس رجوع نمايد به سوى دورهء ثانيه و على هذا القياس .
و اما نبض غير منتظم
ضد منتظم بود ؛ يعنى آنكه حركت كند رگ حركات مختلفه به غير ترتيب و غير حفظ نظام .
* اكنون بدانند كه سبب نبض مختلف منتظم ضعف سبب نبض مختلف است ( لدلالته على تشابه حال البدن فى الاختلاف ) و از اين جهت ، شديد الردائة نيست ( و اگرچه نسبت به مستوى ردئ است ) . زيرا كه عدم تشابه كه لازمهء اختلاف است در منتظم هم موجود است ، ليكن ردائت نبض مختلف غير منتظم از اين زياده است ( لدلالته على عدم تشابه حال البدن ) .
اما به قول مسيحى ، شارح قانون :
مختلف غير منتظم بنا بر دلالت او بر تقلقل « 2 » سبب اختلاف اجود از مختلف منتظم است كه دلالت بر تمكّن سبب و استقرار آن دارد
ليكن حق آن است كه اگرچه مختلف منتظم دالّ بر تمكن سبب اختلاف است ، امّا « 3 » غير منتظم ( بنا بر دلالت او بر قوّت سبب ) اردأ است ، « 4 » زيرا كه سبب غير منتظم اقوى از منتظم است و تمكّن سبب ضعيف مقاومت قوّهء سبب غير متمكّن نمىكند .
بالجمله ، سبب نبض مختلف غير منتظم يا شدّت سبب نبض مختلف است يا كثرت آن ، كه نظام اختلاف را ، كه در آن [ نظام ] نوعى از استوا است ، باطل مىكند .
هامش
( 2 ) . تقلقل : تحرّك و خفّ و اسرع ( المنجد ) . در اينجا معنى تحرك بهتر است .
( 3 ) . ( در نسخه ) : الا . ( از صدر و ذيل عبارت و سياق ايجابى جمله معلوم است كه لفظ الا صحيح نيست )
( 4 ) . ( در نسخه ) : ارواست .