انگريزى « 1 » سريعتر و در شمار بيشتر مىيابند - حكم بر كثرت حرارت مىكنند و نمىدانند كه سرعت با عظم دالتر بر حرارت است ، نه سرعت با صغر ( لما قلنا سابقا ) ، بلكه گاهى سرعت نبض صغير - بدون حاجت زائد بر مقدار حاجت طبعى - بنا بر استيفاى حاجتى كه از عظم فوت شده مىباشد ؛ كما مرّ .
و بدانند كه نبض سريع :
در حماى يوم استحصافى - بنا بر شدّت حاجت به سوى هواى بارد به سبب تكوّن حرارت و اشتعال آن در باطن - يافته مىشود .
و غسل به آب چشمههاى مسخّن ( مثل كبريتيه و مالحه ) نيز سرعت نبض [ را ] زياده كند ( بنا بر زيادتى حاجت به سبب سخونت ) . اما هرگاه نوبت به تحليل قوّه رسد ، آن وقت بطىء و ضعيف گردد .
و بعضى معاصرين مىنويسند كه نبض سريع الانبساط و بطىء الانقباض مع سكون متوسط بر يكى از چهار اعراض دلالت مىكند :
يكى بر خفقان .
دوم بر وجع .
سوم بر نار فارسى .
چهارم بر استعمال سمومات و مخدرات ( مثل افيون و سنبل « 2 » ) به قدر قوّت .
پس :
* تعجيل [ يعنى سبب سريع الانبساط بودن ] نبض اوّل [ يعنى خفقان ] بنا بر استنشاق به جهت حرارت قلب مىباشد ( به سبب جذب نسيم براى تسكين حرارت ) . و دليل ابطاء ترك او [ يعنى بطىء الانقباض بودن ] آن است كه ترحيض « 3 » معشوق امر عالى است [ و ] صادر نمىشود مگر به
هامش
( 1 ) . ساعت انگريزى : ساعت انگليسى
( 2 ) . مراد از ( سنبل ) قرون سنبل است كه نوعى از بيش است و آن را به هندى سينگهيا نامند . اكسير اعظم ، ج 4 ، ص 666 .
( 3 ) . ترحيض بهمعناى جامه شستن و مجازا به معنى پاك كردن است . هرچند ريشه اين فعل در باب تفعيل استفاده نشده است .