عدالتخواهى داشت بعد از مدتى حكومت همان كارهائى را مىكند كه حاكم
نمايشنامه در اصل اقتباس از شاهنامه فردوسى حماسهسراى نامى ايران است . داستان معروف كاوه آهنگر و قيام او عليه ضحاك پادشاه ستمگر كه دو مار بر روى شانههاى خويش داشته است . فرزندان مملكت هرروز بايد گردن زده شوند تا مارهاى ضحاك از مغز آنها تغذيه كنند .
نويسنده سعى مىكند شكلگيرى و سازماندهى مردم ناراضى را عليه ضحاك به تصوير بكشد . « كاوه » در مجموع ، فاقد ترفندهاى هنرمندانه قبلى كرده بود . افسانه نيمروز بعد از نمايشنامه « در همين حوالى » دومين اثر تمثيلى محمود رهبر است . از اين نويسنده نمايشنامهاى به نام خاطرات دو دوشنبه اثر آرتور ميلر با همكارى اعظم خاتون ترجمه و نشر يافته است .
م . ا . بهآذين ( محمود اعتمادزاده ) مترجم باسابقه و پركار گيلانى را همه كسانى كه با كتاب آشنائى دارند مىشناسند اما كمتر كسى است كه او را به عنوان يك نمايشنامهنويس بشناسد . وى در سال 1355 نمايشنامه « كاوه » را در شهر كلن آلمان منتشر ساخت . اين نمايشنامهء 5 پردهاى ، در 96 صفحه به چاپ رسيده است .
فرامرز طالبى در سال 1350 دو نمايشنامه را در يك مجموعه به نام « شب طويل طلوع » منتشر كرد . اين دو نمايش به كارگردانى نويسنده در سال 1351 در تالار فردوسى دانشكده ادبيات دانشگاه تهران به روى صحنه رفت . در سال 1355 نمايشنامه بلند « خورشيد بر بام » را نشر داد . در سال 1357 مجموعهء تكپردهايهاى وى منتشر شد و در سال 1367 نمايشنامهء « آواى جنگلى » را نوشت . از اين نويسنده در قلمرو پژوهشهاى تئاترى مجموعه آثار نمايشى گريگور يقيكيان در دست چاپ است و نيز مجموعه نمايشى « روزنامه تياتر » به نام « نمايشنامه شيخ على ميرزاى حاكم بروجرد . . . » نوشته ميرزا رضا خان طباطبائى به كوشش محمد گلبن و فرامرز طالبى نشر يافته .
بهزاد عشقى يكى ديگر از نمايشنامهنويسان گيلانى است كه گاه نيز به كارگردانى مىپردازد . نازنين و اميد ، طلسم اجنهها و چشم الماس از آثار اوست كه در گيلان به روى صحنه رفته است .
ساير نمايشنامهنويسان گيلانى عبارتند از : فرهنگ توحيدى ، كه نمايشنامه تصوير چنگيز خان در آئينه خوارزم را نگاشته است ، على حاج على عسگرى ، فرهاد پاكسرشت ، محمود بدرطالعى ، عليرضا پارسى ، غلامحسين منيرزاد ، عليرضا عيسىپور ، محمد راد و چند تن ديگر كه تا پايان سال 1371 نمايشنامههائى نوشته و بر غناى تآتر گيلان افزودهاند .
فهرست نمايشنامههاى اجراشده در گيلان
براى آنكه هنردوستان و پژوهندگان در آينده به فهرستى از نمايشنامههاى اجراشده در گيلان دسترسى داشته باشند به تهيه اين بخش مبادرت شد . تا آنجا كه ممكن بود اسامى نمايشنامهها ، نام نويسندگان ، محل اجرا ، تاريخ اجرا ، نام كارگردان ، اسامى هنرپيشهها و ساير مشخصات در اين بررسى ذكر شده است .
در مواردى نيز برخى از مشخصات درج نگرديده كه به علت عدم اطلاع از آنها بوده است . صورت ذيل بر حسب تاريخ اجراى نمايشنامهها تنظيم گرديده و در مواردى كه تاريخ اجرا دقيقا روشن نبوده است به تخمين توسل جستهشده و جاى نمايشنامه مشخص گرديده است .
فهرست تفصيلى نمايشنامههاى اجراشده در گيلان ، دربرگيرنده كليه اطلاعات اجرائى نمايشنامههاست كه از آغاز تا پايان سال 1371 در گيلان به روى صحنه رفته است . براى دستيابى به اطلاعات موردنياز از كتابها ، مقالهها ، تراكتهاى تبليغاتى و نيز مدارك شفاهى استفاده شده است .
به علت كمبود اسناد و مدارك ، راقم اين سطور يقين دارد كه جاى برخى از نمايشنامههاى اجراشده در اين مجموعه خالى است و آنچه تدوين شده نيز ، بدون شك ، عارى از خطا نيست .
در گردآورى اين فهرست ، نمايشنامههائى موردنظر بوده كه از نظر زيبائى - شناسى تآترى ، داراى ارزشهاى نسبى بوده است . اين مجموعه از اينرو مىتواند براى پژوهشگران و منتقدين تآتر دستمايهاى باشد تا تآتر صحنهاى گيلان را از زاويههاى مختلف مورد تجزيهوتحليل قرار دهند . اميد است با كمك دستاندركاران تآتر گيلان ، اين مجموعه در چاپهاى بعدى كامل شود .
خچوى دلال . محل اجرا : رشت ، باغ حكيم فانوس ( دكتر استفانوس ) .
اجرا كنندگان : گروه ارامنه از كشور روسيه .
نادر شاه . نويسنده : نريمان نريمانف . بازيگران : دائى نمايشى و . . . محل اجرا : رشت ، سراى گلشن . تاريخ اجرا : 1327 هجرى قمرى ( 1288 شمسى ) .
نام گروه : گروه اعزامى از قفقاز .
احمق رياستطلب . نويسنده : مولير . ترجمه و اقتباس : حسن ناصر .
كارگردان : دائى نمايشى . بازيگران : دائى نمايشى و . . . محل اجرا : رشت . نام گروه : مجمع اميد ترقى .
خسيس . نويسنده : مولير . ترجمه و اقتباس : حسن ناصر . كارگردان : حسن ناصر . بازيگران : دائى نمايشى ، كرمانى ، ميرزا كريم خان واثق ، ميرزا احمد خان تبريزى ، احمد آقا اخوى ، عباس اصالت ، و حسن اعظامقدسى ( اعظام الوزاره ) .
محل اجرا : رشت . تاريخ اجرا : 1328 هجرى قمرى ( 1289 شمسى ) . نام گروه : مجمع اميد ترقى .
تارتوف ( سالوس ) . نويسنده : مولير . ترجمه و اقتباس : حسن ناصر .
كارگردان : حسن ناصر . بازيگران : دائى نمايشى و . . . محل اجرا : رشت . نام گروه : مجمع اميد ترقى .
داماد پشيمان . نويسنده : مولير . ترجمه و اقتباس : حسن ناصر . كارگردان :
دائى نمايشى . بازيگران : دائى نمايشى و . . . محل اجرا : رشت ، تاريخ اجرا :