يكى از نخستين متون چاپى مربوط به تآتر در گيلان كه در سال 1306 چاپ و اجرا شده است .
با پيوستن دائى نمايشى به اين انجمن ، در قلمرو تآتر ، انجمن از بيشترين توان اجرائى برخوردار شد . با اين حال على قلى پوررسول معتقد است كه اعضاى انجمن فرهنگ « همان روش اميد ترقى را پيش گرفتند و همان نمايشنامههاى مولير ترجمه شادروان حسن ناصر . . . » « 41 » را به نمايش مىگذاشتند . اين سياست گويا نبايد به درازا كشيده باشد ، چرا كه با حضور كريم كشاورز آثارى از كرنى و ويكتور هوگو نيز در همين زمان ترجمه و اجرا شد و نيز نمايشنامه بزرگ حسن مقدم به نام جعفر خان از فرنگ آمده بر روى صحنه آمد .
يكى از چهرههاى بنام معارف گيلان به نام حاجى رضا مطبعه در كنار اين انجمن بود . وى با فراگرفتن راهورسم مطبعهدارى يك دستگاه مطبعه حروف سربى به رشت وارد كرد و به چاپ روزنامه و كتب مورد احتياج پرداخت .
او مردى خير و نيكوكار بود و در هر كار پشتكار زيادى از خود نشان مىداد . با اخذ اعانه از مردم به كسر بودجه مدارس كمك مىكرد و در ترويج نمايشها و فروش بليط جديت فراوان داشت . « 42 »
اعضاى اين انجمن بنا به نوشتهء گلبرگ عبارت بودند از : محمد على خان آزاد ، تقى جبارى ، ناصر سخنور ، ابو نصر رازى ، الوش بيك ، كريم كشاورز ، مرتضى قلى خان اسدى ، محمد على كبارى ، محمد ثابت ، حسن نيكپى ، حسن وحدانى ، سيد احمد نقيبى ، ابراهيم جاويد ، غلامرضا آزاد ، رضا روستا ، احمد محققى ، محمود كيائى ، حسين جودت ، شفيعى ، تقى رائقى . . . اسماعيل شبرنگ . . . على قلىپور رسول ، حسين شهرستانى ، مهدى دبيرى ، نعمت فروزين ، محمد باقر گلبرگ ، حسين نيكروان . . . ميلانى . . . فروزش . . . عليزاده ( رخشنده ) ، محمد حسين دائى نمايشى . . . يحيى كرمانى . « 43 »
در ميان اعضاء « فقط عدهء معينى زير نظر دائى نمايشى در كار تآتر شركت داشتند ، بقيه وقتشان را صرف پيشبرد برنامههاى عقيدتى خود مىكردند . » « 44 » و اين موضوع خود باعث انحلال انجمن فرهنگ شد .
در ميان آثار اجراشده توسط اين انجمن بايد از نمايشنامههاى زير نام برد :
سينا ، هوراس ، تارتوف ( سالوس ) ، ارنانى ، ريبلاس ، جعفر خان از فرنگ آمده ، سعد وقاص ، حاجى محمد خان شجاع الدوله و . . . .
سندى در دست است كه احتمالا مربوط به انجمن فرهنگ بوده و از نخستين متون چاپى در گيلان مىباشد . عنوان آن « نمايش تخته زندهسواره » است . در زير عنوان ، نام فرهنگ چاپ شده است كه به احتمال زياد همان انجمن فرهنگ بايد باشد . سند يك ورقه بزرگ شامل دو نمايشنامه به شعر
هامش
( 41 ) . تاريخ نمايش در گيلان ، صفحه 93 .
( 42 ) . يادبودهاى انقلاب گيلان و . . . ، صفحه 22 و 23 .
( 43 ) . همان كتاب ، صفحه 18 .
( 44 ) . تاريخ نمايش در گيلان ، صفحه 96 .