مدرسهء وطن تأسيس گرديد .
در سال 1328 هجرى قمرى كه روسها به گيلان تسلّط داشتند قزاقّان روسيّه به دستور نكراسف ، كنسول روسيهء تزارى در گيلان ، محلّ اين مدرسه را اشغال كردند . اين كار زيانهاى مالى زيادى براى مدرسهء رشديّه ببار آورد و اين مدرسه را به صورت مخروبهاى درآورد . كمى بعد سيد حسن خان عدالت ، رئيس معارف رشت ، با استفاده از كمكهاى مردم و خساراتى كه از كنسول روس دريافت نمود توانست اين مدرسه را تعمير نموده و محلّ آن را براى استفاده مدرسهاى ديگر آماده نمايد .
مدرسهء دخترانهء شمسيّه :
تأسيس اين مدرسه در سال 1327 هجرى قمرى روى داد و به كوشش شيخ على طالقانى ( تنها ) و بنا به درخواست سيد حسن خان عدالت انجام گرفت .
مدرسهء شمسيّه اوّلين مدرسهء دخترانهاى است كه در گيلان باز شد .
هزينههاى جارى اين مدرسه را عدّهاى از علاقمندان به پيشرفت معارف و از جمله آقاى آصف الدوله و جمعى ديگر تأمين مىنمودند . اين مدرسه بعدها با نام « مدرسهء بنات اسلامى » به كار خود ادامه داد و مديريّت آن را احترام السياده و نيز بصير الدوله قائممقامى ، برادر شادروان اديب الممالك فراهانى ، به عهده داشتند .
اين مدرسه در سالهاى 15 - 1314 شمسى نيز داير بود و هر ماه 300 ريال كمكهزينه از ادارهء فرهنگ دريافت مىنمود .
مدرسهء شمس :
اين مدرسه با ادغام مدارس سعادت ، اتّفاق و اقبال ، كه هيچيك به تنهائى قادر به ادامه كار خود نبودند ، در محلّ سابق مدرسهء رشديّه تأسيس گرديد .
مدرسهء شمس با استفاده از اتّحاد و فداكارى مردم و برخوردارى از وجود مربّيانى دلسوز توانست در پيشرفت سطح دانش محصّلينى كه در آنجا درس مىخواندند توفيق كلّى بدست آورد بطورى كه شاگردانش بعدها عهدهدار مدارج و مشاغل قابل توجّهى گرديدند .
از فعاليّتهاى پرثمر اين مدرسه چاپ چند جلد كتاب و تأسيس كتابخانهاى معتبر بود . مدرسهء شمس در سال 1333 هجرى قمرى يعنى در دوّمين سال از جنگ جهانى اوّل ، به سبب بروز اختلاف بين مؤسسين و آموزگاران آن دچار مشكلاتى شد و سرانجام كارش به تعطيل كشيد .
اين مدرسه بعدها با نام مدرسهء احمدى ، به مديريّت ميرزا مسيح و سپس ميرزا حسين خان روحى كرمانى ( نيكروان ) اداره مىگرديد و پس از مدّتى با نام « مدرسهء متوسطه » به كار خود ادامه داد .
مدرسهء محمّديه :
اين مدرسه در سال 1328 هجرى قمرى وسيلهء آقا سيد محمود بادكوبه و با كمكهائى كه از طرف حاج صمد خان و حاج رستم بادكوبه به عمل آمد و به طرزى نو تشكيل گرديد .
مدرسهء محمّديه بعدها به مدرسهء شرق ضميمه گرديد و چون اختلالاتى در ادارهء امور آن پيدا شد نتوانست به كار خود ادامه دهد و سرانجام به مدرسهء فردوسى تحويل گرديد .
مدرسهء فرهنگ :
تأسيس اين مدرسه از طرف هيئتى به رياست مير شمس الدين وقارى ( وقار السلطنه ) صورت گرفت . مديريت مدرسهء فرهنگ
مدرسهء متوسطهء دولتى رشت در 1298 شمسى - حاج ميرزا حسن رشديه در وسط و در دست چپ او ميرزا احمد خان نوائى رئيس مدرسه و دست راست رشديه ميرزا محمد خان شبانى معلم رياضى . پشت سر نوائى ميرزا سيد باقر شريفى و پشت سر شبانى ميرزا حسن خان تعليمى معلمين برجستهء مدرسه . اين مدرسه داراى كلاسهائى براى تعليمات ابتدائى و سالهاى اول متوسطه بود .
را سيد ميرزا به عهده داشت .
مدرسهء فردوسى :
در سال 1329 هجرى قمرى با ادغام مدارس فرهنگ و شرق تشكيل گرديد . اين مدرسه بعدها با تمام وسايلى كه در آن بود به صورت مدرسهاى دولتى به كار خود ادامه داد و سرانجام پس از درگذشت مؤسس آن در سال 1340 هجرى قمرى از فعاليّت بازايستاد . مدرسهء فردوسى بعدها به نام « مدرسهء دولتى نمرهء 2 » ناميده شد و مديريت آن را آقاى تقى رائقى به عهده داشت .
مدرسهء اتحاديه :
اين مدرسه به سال 1329 هجرى قمرى تشكيل گرديد و مديريّت آن را شيخ غلامحسين زنجانى عهدهدار بود . مدرسهء اتّحاديه مدتها توانست به كار خود ادامه دهد ، ولى سرانجام پس از درگذشت مؤسس آن در سال 1345 هجرى قمرى منحل گرديد .
مدرسهء توكّل :
مدرسهء توكّل به سال 1332 هجرى قمرى به كوشش آقاى اسمعيل پوررسول و شاهزاده مهدى ميرزا لسان الادب ( معلّم فرانسه ) تأسيس گرديد . اين هردو از دوستداران فرهنگ و كوشندگان در پيشرفت فرهنگ مردم بودند . مدرسهء توكّل پس از مدت زمانى كه به كار خود ادامه داد از فعاليّت بازايستاد .
مدرسهء اقبال :
مدرسهء اقبال در سال 1333 هجرى قمرى به مديريّت آقا شيخ على طالقانى ( تنها ) تشكيل گرديد . مؤسسهء مزبور مورد حمايت عدّهاى از معارفخواهان قرار گرفت بطورىكه آقاى معتضد مدّت مديدى خانه خود را با تمام اثاثهاى كه در آن بود به اين مدرسه واگذار كرد . مدرسهء اقبال به كوشش مدير خود توانست به پيشرفتهاى فراوانى نائل گردد . با نظارت دقيق مدرسه در كارهاى تحصيلى 12 نفر از محصّلين اين مدرسه براى شركت در امتحانات نهائى معرفى گرديدند .
اين مدرسه بعدها با نام « مدرسهء قاآنى » به كار خود ادامه داد .
مدرسهء فلاحت :
مدرسهء فلاحت را حاج ميرزا حسن خان اسفنديارى