مؤثر مىبينيم . چنانكه صاحبان حيوانات جنگى وقتى حيوان مربوط به آنها وارد معركهء نبرد مىشود با تمام وجود پيروزى حيوان را پيروزى خودشان احساس مىكنند و به عبارت ديگر پيروزى حيوان را نشان نمادين پيروزى خود مىشمارند و در واقع صاحب حيوان جنگى از طريق پيروزى آن حيوان قدرت خود را به جامعه و اطرافيانش القاء مىكند و آن را واسطهاى براى سلطهء خود بر جامعه خود قرار مىدهد .
گاهشمارى
نگهدارى حساب زمان و تقسيمبندى سال و انطباق آن با نيازها و شرايط هر زمان و مكان ، از جمله پيچيدهترين مسائل فرهنگى است ، كه توجه دقيق به آن گرهگشاى بسيارى از پيچيدگيها است . در اين بررسى طبقهبندى آئينها و مراسم سنتى تا حد زيادى به گاهشمارى مربوط مىشود و از اينرو توضيح اجمالى در اين مورد را ضرورى مىنمايد . در ايران گاهشمارى و محاسبهء گردش زمان و تعيين سال ، ماه و تقسيمبنديهاى مختلف آن هم در طول زمان و هم در گسترهء سرزمين گونههاى متفاوت داشته ، كه نشانههائى از هر كدام در فرهنگهاى مناطق مختلف كشور باقى مانده است « 7 » .
در گيلان امروزه سه گونهء متفاوت گاهشمارى معمول است .
1 - سال قمرى ، كه شامل 12 ماه 30 روزه است و حساب آن را با تغييرات ماه نگهميدارند . سال قمرى با ماه محرم آغاز و با ماه ذيحجّه پايان مىپذيرد .
برگزارى آئينها و مراسم مذهبى اسلامى با اين تقويم انطباق دارد .
2 - سال خورشيدى . شامل دوازده ماه از فروردين تا اسفندماه مطابق تقويم رسمى كشور .
سال خورشيدى يا شمسى به حساب تغييرات خورشيد تنظيم شده است و از 365 روز تشكيل مىشود .
3 - گاهشمارى محلى كه به تفاوت منطقه به گاهشمارى ديلمى ، گالشى ، و در مازندران به گاهشمارى طبرى موسوم است . در اين گاهشمارى سال شامل 12 ماه 30 روزه و 5 روز « پنجك » است . نام اين ماهها در مناطق مختلف گيلان تفاوتهائى دارد . اما ترتيب آنها در هرجا كه اين تقويم رواج دارد تقريبا همانند است « 8 » .
جدول ضميمه كه از كتاب « سرزمين و مردم گيل و ديلم » نقل شده است . تفاوت اين ماهها را در 3 منطقهء اشكور ، جنت رودبار و سه هزار نشان مىدهد .
اين گاهشمارى نيز مانند گاهشمارى رسمى كشور بر مبناى گردش خورشيد قرار دارد و بنابراين آئينها و مراسمى كه به روزهاى اين تقويم بستگى دارد ، در طبقهبندى داده شده ، جزو مراسم سال خورشيدى به حساب آمده است .
طبقهبندى آئينها و مراسم سنتى
در اين بررسى ، آئينها و مراسم سنتى به ترتيب زير طبقهبندى شدهاند ،
1 - آئينها و مراسمى كه در طول زندگى يك فرد انسان انجام مىشود و محور انجام آن فرد انسانى است .
2 - آئينها و مراسمى كه در گردش يك سال قمرى برگزار مىشود و برگزارى آنها به يك روز مشخص و يا روزهاى مشخصى از آن سال بستگى دارد .
3 - آئينها و مراسمى كه در گردش يك سال خورشيدى برگزار مىشود و برگزارى آنها به يك روز و يا روزهاى مشخصى از آن سال بستگى دارد .
4 - آئينها و مراسمى كه در رابطه با فعاليتهاى توليدى و معيشتى انجام مىشود ، اگرچه برگزارى آنها در محدودهء معينى از يك سال خورشيدى مىباشد .
آئينها و مراسمى كه در طول زندگى يك فرد انسانى انجام مىشود
در اين قسمت آئينها و مراسمى مورد بررسى قرار مىگيرد كه به مقاطع مختلف زندگى فرد انسانى ، از تولد تا مرگ مربوط مىشود ، و محور انجام آنها فرد انسانى است ، اگرچه برگزارى مراسم مزبور عموما به جمع كشيده مىشود .
در گيلان تولد ، دندان درآوردن ، ختنهسوران و مرگ داراى رسمها و آداب معينى است ؛ در ساير مناطق كشور مراسم ديگرى نيز وجود دارد كه در دورههاى مختلف زندگى افراد انجام مىشود مانند « آققويون » در ميان تركمنها . آققويون جشنگونهاى است كه به مناسبت 63 ساله شدن مردان تركمن يعنى رسيدن سنين عمر آنها به عمر حضرت محمد ( ص ) براى آنها برگزار مىكنند . جشنهاى سالروز تولد هم كه پديدهء فرهنگى جديدى در سرزمين ما مىباشد ، در همين طبقهبندى قرار مىگيرد .
هامش
( 7 ) . در مورد گاهشمارى نگاه كنيد به :
گاهشمارى در ايران قديم ، حسن تقىزاده ، كتابخانهء تهران ، تهران 1316 .
( 8 ) . پنجك عبارت است از پنج روز باقيمانده از 12 ماه 30 روزه در 365 روز سال و 6 ساعت باقيماندهء آن هم به صورت كبيسه محاسبه مىشود .
در اين مورد نگاه كنيد به گاهشمارى در ايران ، حسن تقىزاده . همچنين دربارهء محاسبهء پنجك در تقويمهاى محلى گيلان و تفاوت نام ماههاى اين تقويم در نقاط مختلف نگاه كنيد به : آئينها و باورداشتهاى گيل و ديلم ، محمود پاينده ، سرزمين و مردم گيل و ديلم ، سيد محمد تقى مير ابو القاسمى .