ويژگيهاى اين آواز هدايت كردن آواز دشتى به سمت گوشهء « اوج » مىباشد و به همين جهت جايگاه آواز « ديلمان » در رديف موسيقى ، بعد از استاد صبا حد واسط پردهء دشتى « اوج » واقع شده ، ليكن اين آواز در رديف موسيقى ملى ايران به روايت « ميرزا عبد اللّه » ذكر نشده است .
30 - گيلكى : اين آواز با نامهاى گيلك و گيلانى ، نيز معروف است .
آهنگى است بىنهايت محزون كه از درآمد « دشتى » اشارهء كوتاهى به پرده « ديلمان » مىنمايد و با تحرير پىدرپى به « آواز دشتى » فرود مىآيد . آواز گيلكى يكى از اصيلترين آوازهاى موسيقى گيلان محسوب مىگردد كه در كليهء مناطق دشت گيلان رواج دارد .
31 - شترزنگ ( زنگ شتر ) : از معدود آواهاى موسيقى گيلان است كه در دستگاه سهگاه و يا چهارگاه اجرا مىگردد . با توجه به اينكه ملودى اين قطعه از نتهاى محدودى تشكيل يافته است ، لذا در هردو دستگاه يادشده قابل اجرا مىباشد .
نوازندگان محلى مناطق ييلاقى ديلمان ، عمارلو و كليشم اين قطعه را با نى فوق العاده زيبا اجرا مىنمايند .
32 - نوروزخوانى : از قطعات موسيقى متداول در استان گيلان « نوروزخوانى » است كه به وسيلهء گروههاى چندنفرى از كودكان و نوجوانان به صورت تكخوانى و گروهخوانى اجرا مىگردد . اين موسيقى كه رسيدن فصل بهار و آغاز تلاش روستائيان را نويد مىدهد داراى شور و نشاط خاصى است . در نوروزخوانى اشعار گوناگونى بهويژه در مدح ائمهء اطهار خوانده مىشود .
33 - عروسىگوله : در فاصلهء بين چهارشنبهسورى تا حلول سال جديد مراسم سنتى جالبى در گيلان برگزار مىگردد و همراه با اجراى آن مراسم كودكان به رقص و پايكوبى و دستافشانى مىپردازند . موسيقى اين ترانهها بسيار شاد و نشاطانگيز است .
34 - آهنگهاى مختلفى كه تفاوتهاى كمى با آواهاى ثبتشده دارند و در گوشه و كنار گيلان اجرا مىشوند . اين آهنگها عبارتند از : ديلمان دادو ، رنگ مجسمه ، رهنه ، خرسبانو ، كريشيمبابا ، ريزهخوندگى ، رضاخانى ، گالشى ، حاجيانى ، چاوشى ، لاكودونه ( بجارپسخوندگى ) ، شفتى ، ديلپور ، گبرى ، چرانئن ( چراندن گوسفندان ) ، آودئن ( آب دادن گوسفندان ) ، خوسانئن ( خواباندن گوسفندان ) ، گسكرى ، مولودخوانى ، تالشى و . . .
شناسائى سازهاى موسيقى گيلان
1 - كرنى يا كرنا : مركب از دو لغت كر و ناى مىباشد ، كر به معنى جنگ كه در فارسى به صورت « كارزار » آمده است و ناى همان « نى » است كه در گيلان از نى ساخته مىشود . با سرى به شكل دايره « ن » يا « ل » و به طول 5 / 2 متر كه به وسيلهء هيئتهاى سه يا چهار نفرى در نمايش وقايع جنگى نظير واقعهء كربلا نواخته مىشود .
كرناى شمال را « درازناى » نيز مىنامند چون لوله فاقد سوراخ تغييردهندهء صوت مىباشد ، لذا اصوات با تغيير فشار دم در لوله ايجاد مىگردد و فاقد تنوع صوتى است . استفاده از « كرنا » در گيلان ، خراسان و فارس مرسوم است .
كرناى شمال يا درازنى ، يكى از آلات موسيقى گيلان .
كرناى گيلان بدون زبانه و سوراخ بوده از 3 قسمت تشكيل مىشود :
الف - قسمتى كه در دهان قرار مىگيرد .
ب - قسمت بدنه كه درازاى آنگاه به بيش از 60 / 3 متر مىرسد .
ج - قسمت سر آنكه خميده و به شكل عصا است .
2 - نقاره : اين ساز كه از گروه سازهاى كوبهاى است از دو كاسهء سفالين نيمهمخروطى جدا از يكديگر تشكيل يافته است . قسمت فوقانى كاسهها با پوست بز يا پوست انواع حيوانات شكارى پوشيده شده و پوست ، به وسيلهء بندهاى متصل به كنارههاى آن در زير كاسهها محكم گرديده است . يكى از كاسهها كوچك و ديگرى بزرگتر است . حجم كاسهء كوچك تقريبا 3 / 1 كاسهء بزرگتر مىباشد .
معمولا دو كاسه توسط يك بند چرمى يا الياف به همديگر متصل شده ، ولى هيچگونه ارتباط صوتى با يكديگر ندارند . قطر دهانهء كوچك 16 و دهانهء بزرگ 22 سانتيمتر است . طرز نواختن نقاره به دو صورت انجام مىشود كه در هردو صورت نقاره در مقابل نوازنده قرار مىگيرد .
الف : نواختن نقاره توسط پنجههاى دست بدينصورت كه ضرباتى متناسب با ريتمهاى گوناگون به تناوب توسط سرانگشتان و يا پنجهء نوازنده به سطح پوست نقاره وارد مىگردد .
ب : نواختن نقاره توسط 2 عدد چوب باريك به طول تقريبى 30 سانتيمتر
نقارهء شمال كه از دو كاسهء سفالين تشكيل شده است ؛ اين ساز را معمولا با دو چوب و گاه با دست مىنوازند .