اجرا مىگردد . هنگام برگزارى كشتى محلى در گيلان 2 يا 3 ساعت بعد از طلوع آفتاب ، جمعيت شروع به اجتماع مىكنند و ميدان كشتى به وسيلهء ميدانداران اشغال مىشود . ساز و نقاره را در گوشهء ميدان قرار مىدهند و پهلوانان در موقع ورود به ميدان با آهنگ مخصوص ساز و نقاره مورد تحسين و هلهله قرار مىگيرند . متناسب با حركات مختلف كشتىگيران كه ذيلا شرح داده مىشود ، قطعات موسيقى ويژهاى توسط نوازندگان ساز و نقاره اجرا مىشود :
وزما يا دزمه : عبارتست از حركت دستها با ريتم خاص در امتداد سينه .
هلنگهواز : ( هلنگ - فاصلهء دو پا به هنگام راه رفتن . و از - پريدن ) . به هنگام پرش در هر گام به سوى قبله و يا مرقد حضرت رضا ( ع ) توسط نوازندگان « ساز و نقاره » موسيقى و ريتم خاصى اجرا مىگردد .
مشت : آهنگ مخصوص به نشانهء گلاويز شدن دو حريف .
بيگن : به هنگام افكندن يكى از حريفان قطعهء ويژهاى توسط ساز و نقاره اجرا مىشود .
پابازى ( رقص پا ) : نوعى رقص كشتىگيران همراه با ريتم ظريف در برابر تماشاگران كشتى . كشتىگير پيروز ، در برابر تماشاگران مىپرد و دوران جمع مىكند .
3 - عروسبران : عروس پس از عقد مدتى در خانه پدر مىماند و پس از تهيهء جهيزيه و گرفتن شيربها در زمان معينى از خانه پدر به خانه شوهر مىرود .
در گذشته عزيمت عروس به خانه شوهر آئينهاى خاص داشت . عروس را با ساز و نقاره از كوچهها به آهستگى مىبردند و همسايهها نيز بر سر عروس نقل و پول مىريختند و شادمانى مىكردند . در حال حاضر نيز اين مراسم در برخى از روستاهاى گيلان برگزار مىشود و قطعات موسيقى مناسب با شرائط مختلف عروسى كه ذيلا شرح آنها مىآيد توسط ساز و نقاره اجرا مىگردد .
مرغخواست : نوازندگان ساز و نقاره در محلههاى مختلف منطقه با اجراى موسيقى خاص مردم را از انجام مراسم عروسى مطلع و دعوت مىكنند . در گذشته با انجام اين برنامه از مردم به عنوان هديهء عروسى مرغ دريافت مىكردند .
عروسبورى ( انتظار ) : آهنگى است بسيار غمگنانه كه به هنگام بردن عروس از جلوى خانه پدر عروس اجرا مىگردد . در اين هنگام پدر عروس با حالتى محزون در مقابل ايوان و يا حياط منزل مىايستد و بردن عروس را نظاره مىكند و نوازندهء سرناى قطعه موسيقى غمگينى را اجرا مىنمايد .
عروسبران : موسيقى بانشاطى است كه توسط نوازندگان ساز و نقاره به هنگام رسيدن به كوچه يا محلهء داماد نواخته مىشود ، در اين هنگام صداى هلهله و كفزدنهاى حضار با ترنم موسيقى شاد و ساز و نقاره شور و نشاط خاصى بوجود مىآورد .
نارنجزن : عروس با ساز و نقاره به خانه داماد نزديك مىشود و داماد با دوستان خود به استقبال عروس مىرود . در اين هنگام داماد به آهستگى نارنجى به سوى عروس پرتاب مىكند . اگر فصل نارنج نباشد يك مرغ پخته را طورى مىاندازد كه از روى سر عروس بگذرد . آهنگ نارنجزنى ويژه اين زمان است . به هنگام ورود به خانه داماد آهنگ رقص نواخته مىشود و جوانان به پايكوبى مىپردازند . در داخل خانه داماد ، گروه خويشان و نزديكان و كارگران كه مشغول آشپزى و تهيهء انواع غذاها هستند ، رقص قاشوك - ملاقه ( قاشق - ملاقه ) را آغاز مىكنند ، همه حاضران در كار آشپزى در يكدست قاشق يا كتره ( كفگير ) و در دست ديگر ملاقه مىگيرند و شكل ضربدر حركت مىدهند و به آهنگ « حصيرهسر ، نمدسر - ددره - ديمددره - دام » مىرقصند .
4 - آهنگ ورزاجنگ ( جنگ گاو نر ) : طى مراسم خاصى با حضور تماشاگران محلى نوازندگان ساز و نقاره قطعات دلنشينى از موسيقى محلى گيلان را اجرا مىنمايند . قطعات موسيقى متداول در اين مراسم همچون ساير آواهاى محلى در مايهء ابو عطا و دشتى از مقام شور مىباشد .
5 - پهلوىخوانى : هنگامى كه گروهى از دختران در باغهاى چاى مشغول چيدن برگ چاى و يا بولوزئن ( كجبيل زدن ) هستند ، گاهى يكى از آنان شروع به خواندن « پهلوى » ( دوبيتى گيلكى ، چهاردانه ، فهلويات ) مىكند و در همين هنگام دختر ديگرى از ميان حاضران يا از باغ همسايه به ترانه او جواب مىدهد . گاهى اين ترانهخوانى ( مناظره ) آنقدر به درازا مىكشد تا يكى از طرفين شكست مىخورد و خاموش مىشود ( دشكن دئن - شكست دادن ) .
خوانندگان اين شعرهاى دوبيتى را « پهلوىخوان » گويند .
6 - بجارسرى : ترانههائى كه در فعاليتهاى دستهجمعى زنان شاليكار مناطق مختلف گيلان هنگام كشت برنج بهويژه در مرحلهء نشا اجرا مىشود يادگار نياكان خوشذوق آنهاست كه سينهبهسينه تا امروز انتقال يافته است .
اين ترانهها سرشار از لطف و مهربانى و تلاش و اميد به زندگى مىباشد . در بيجار به طشت مىكوبند ، مىرقصند و انواع ترانههاى محلى را مىخوانند .
گاهى نيز يكى از زنان خوشصدا ترانهاى قديمى را در مايهء يكى از دستگاههاى موسيقى ايرانى مىخواند و ديگر زنان گوشهاى از آن ترانه را « واگير » كرده دم مىگيرند و ساقههاى ترد و نازك برنج را به زمين مىنشانند .
7 - گلنكشى : اين قطعه كه به صورت درآمد آواز دشتى اجرا مىگردد خاص مناطق كوهستانى بهويژه اشكورات ، عمارلو و ديلمان است . اكثر نوازندگان بومى در اجراى درآمد آواز دشتى از اين قطعه استفاده مىكنند .
گالشها و گلهداران مناطق كوهستانى اطراف ديلمان اين قطعه را بسيار دلنشين اجرا مىنمايند . روستاى گلنكش در ارتفاعات جنوبشرقى قلهء « دلفك » واقع شده است كه از مناطق ييلاقى محسوب مىگردد . اكثر احشامداران ديلمان و عمارلو فصل ييلاقى را در اين منطقه و اطراف آن سپرى مىنمايند . با توجه به موقعيت جغرافيائى « گلنكش » ، به نظر مىرسد كه مفهوم آن ( گيلان كش ) به معنى آغوش يا بغل گيلان ( همجوار گيلان ) مىباشد .
8 - گوسفند دوخوان ( فراخواندن گوسفند ) : قطعهء مزبور يكى از معروفترين قطعات موسيقى بدون كلام گيلان مىباشد كه داراى ويژگيهاى خاصى است . اين آهنگ از نظر كيفيت ملوديك و ساختار موسيقى با استفاده از فواصل گوناگون گام شور تركيب بسيار زيبائى يافته است و جملهبندى موسيقى آن با توجه به فضاى فولكلوريك فوق العاده متنوع مىباشد .
با برخوردارى از تنوع ملوديك قطعهء « گوسفند دوخوان » در مناطق مختلف استان گيلان به اشكال گوناگونى روايت شده است كه ناشى از استقلال هريك از جملات موسيقى در آهنگ مزبور مىباشد . نظر به اينكه
كتاب گيلان ( فارسى ) — صفحة 381
مساهمون: ابراهيم اصلاح عربانى
ص٣٨١