خلال هريك از برنامههاى خود ، آواز شرفشاهى را نيز چاشنى مىكنند . مرحوم استاد ابو الحسن صبا نيز اين قطعه موسيقى را به روايت ملا مهدى فرزند ملا عيسى روضهخوان ثبت نموده است .
15 - رعناى : يكى از آهنگهاى قديمى دشت گيلان شرق است كه در گوشهء گيلكى آواز دشتى ساخته و پرداخته شده است . تلفيق بسيار دلنشين ملودى با ريتم كه در ساختار اين قطعه ايجاد گرديده ، توجه و علاقهء مردم را در سراسر گيلان به اين آهنگ جلب كرده است . آهنگ رعناى در شمار يكى از متداولترين قطعات كلامى استان گيلان محسوب مىگردد .
16 - گارهسرى ( گهوارىسرى ) : انواع لالائيهاى محلى گيلان كه مادران به هنگام خوابانيدن كودكان مىخوانند . لالائيها داراى موسيقى ساده ، لطيف و محزونى مىباشد كه در سرتاسر مناطق استان گيلان بهويژه در روستاها متناسب با موسيقى خاص منطقه رواج دارد .
17 - چاربدارى : گروهى از چهارپاداران كه به حمل بار و مسافر در جادههاى كوهستانى استان گيلان فعاليت دارند ، آواز خاصى را به هنگام اياب و ذهاب با اشعار محلى در گوشههاى ديلمان ، گيلكى و شرفشاهى به آواز بلند ترنم مىنمايند .
18 - ليلىمارى : از آوازهاى بومى گيلان است كه غالبا توسط زنان شاليكار هنگام نشاى برنج همراه با دوبيتيهاى محلى خوانده مىشود .
19 - غربتى : از آواهاى خاص آواز در مايهء دشتى است كه بسيار محزون اجرا مىگردد . اجراى اين قطعه همانند آوازهاى موسيقى اصيل ايران ( رديف موسيقى ) داراى وزن آزاد و فاقد ميزان مشخص است .
اين آواز با كشش سنگينى در روى درآمد دشتى آغاز مىگردد و به تدريج همراه با دوبيتيهاى محلى به پرده شور ختم مىگردد .
20 - برمبران : موسيقى مخصوص ساز بهويژه سرناى است كه در مراسم كشتى محلى همراه با نقاره اجرا مىگردد . ملودى اين موسيقى در ، درآمد چهارگاه اجرا مىشود و ريتم بسيار شادى دارد . در مراسم كشتى محلى پس از پيروزى يكى از كشتىگيران و به هنگام دريافت جائزه ( برم ) صداى اين موسيقى دلانگيز تماشاگران حاضر در مراسم را به وجد مىآورد . نوعى از اجراى اين قطعه به نام « شوندى » معروف است .
21 - اشكورى : قطعهايست در مايهء دشتى با تكيهء مكرر بر پرده « ايست » مقام شور . اين موسيقى كه داراى ترنمى خاص است از امكانات لازم جهت همراهى كلام برخوردار نيست ، ليكن براى همراهى رقص نيز محدوديتى ندارد به همين جهت در مراسم عروسى و ساير جشنها ، سرنانوازان قبل از اجراى آهنگ معروف رقص قاسمآبادى و آماده كردن مجلس قطعهء اشكورى را اجرا مىنمايند .
22 - قاسمآباد : يكى از مشهورترين آهنگهائى كه در سرتاسر روستاهاى استان گيلان و در مراسم عروسى بهويژه جوامع شهرى رايج مىباشد آهنگ « قاسمآباد » است كه ريتم بسيار شاد و بانشاطى دارد . اين آهنگ با توجه به ويژگيهاى ملوديك و ريتم آن نهتنها در منطقهء شمال بلكه در سرتاسر كشور معروف مىباشد . رقص محلى گيلان همراه با اين آهنگ داراى جلوه و جاذبهاى خاص است .
23 - پشتكوهى : آوازهاى محلى گيلان كه به عنوان « پشتكوهى » معروفاند ، شامل نغماتى هستند كه فاصلهء پنجم گام شور به اندازهء ربع پرده كوچك شده ، شباهت به مقدمهء گوشهء « حزين » شور دارد .
اين آواز شامل 3 بخش به شرح زير مىباشد :
چوپانى : از آوازهاى محلى مناطق كوهستانى شرق گيلان كه بسيار غمانگيز و حزنانگيز است . اين قطعهء آوازى ، همراه با دوبيتيهاى محلى گيلان ، ويژگيهاى رديف آوازى مقام شور را در موسيقى محلى گيلان با حالت خاصى بيان مىكند .
عزيزنگار : روايت اشعار مربوط به افسانهء عشقى دو دلدادهء مناطق طالقان ، اشكورات ، ديلمان و . . . به نام « عزيز و نگار » ديرزمانى است كه در مناطق كوهستانى گيلان در قالب موسيقى رواج دارد . اين موسيقى ميزان و وزن مشخصى ندارد ، ليكن هريك از جملات آن متناسب با اوزان عروضى شعر قابل تفكيك مىباشد . در سال 1348 منظومهء عزيز و نگار به زبان فارسى توسط كمالى دزفولى چاپ و منتشر گرديد .
دشتخوانى : گرچه شباهت نزديكى بين اين آواز با « عزيز و نگارى » وجود دارد ، ليكن در مقدمهء « دشتخوانى » طنين پرده « عشاق » شور با كشش ممتد ، جلوه خاصى به اين آهنگ مىدهد و پس از آن با شكيبائى دلپذيرى آواز در گوشهء « حزين » شور فرود نموده ، به تدريج در پردهء شور توقف مىكند .
24 - محمود بيك : از قطعات ضربى موسيقى محلى گيلان است . ملودى اين آهنگ در مايهء دشتى همراه با ريتم باوقار آن به نظر نمىرسد كه از نوع موسيقى مناسب براى رقص باشد . ليكن در سرتاسر قطعه نشاط خاصى خودنمائى مىكند .
25 - غمانگيز متواضع : از آواهاى معروف گيلان است كه دوبيتيهاى محلى را در دستگاه شور و درآمد دشتى همراهى مىكند . اجراى اين آواز در رديف موسيقى ملى ايران داراى وزن آزاد است ، ليكن جملات موسيقى با هريك از مصراعهاى دوبيتى هماهنگ مىباشد .
26 - هى يار هى يار : از قطعات موسيقى خاص منطقهء تالش است كه در مراسم عروسى اجرا مىشود . شعر همراه با اين موسيقى از يك رويداد عروسى در زمانهاى پيشين حكايت دارد .
27 - يدوله : يكى از قطعات موسيقى حماسى منطقهء تالش است كه نوازندگان نى در نواحى مختلف تالش بهويژه شاندرمن ، ماسال ، ناو و پرهسر آن را با زيبائى تمام اجرا مىكنند . مضمون شعر غارت و چپاول يك قوم مهاجم را توصيف مىنمايد . بنا به روايتى قوم مورد نظر مغولها بودهاند كه در سال 706 هجرى قمرى گيلان را مورد حمله قرار دادند .
28 - كيلهلىجانم : از تصنيفهاى قديمى و بسيار مشهور منطقهء تالش است كه تقريبا در سراسر اين منطقه اجرا مىگردد .
ملودى اين قطعه در تمام مناطق تالش يكسان است ، ولى اشعار ترانه در نواحى مختلف تالش متفاوت مىباشد . اجراى اين قطعه بدون شعر نيز رواج دارد .
29 - ديلمانى : از آواهاى محلى منطقهء شرق گيلان است ، كه توسط استاد ابو الحسن صبا در رديف موسيقى ملى به نام « ديلمان » ثبت شده است . از
كتاب گيلان ( فارسى ) — صفحة 383
مساهمون: ابراهيم اصلاح عربانى
ص٣٨٣