امام نُه قدم آيد به ميدان * ملائك بر سرش خوانند قرآن
يقين دين محمد برقرار است * على در خدمت پروردگار است
به حق حرمت آيات قرآن * تو صاحبخانه را خوشحال گردان
به ياسين و الف لام و به فيروز * دهيد مژده كه آمد عيد نوروز
امام ده در اين دنياى فانى * نگهدار زمين و آسمانى
بده بر صاحبخانه زندگانى * الهى صاحبخانه درنمانى
به ياسين و الف لام و به فيروز * دهيد مژده كه آمد عيد نوروز
امام يازدهم در روز محشر * شفاعت مىكند او با پيمبر
به حكم خالق و خلاق داور * به ياسين و الف لام و به فيروز
دهيد مژده كه آمد عيد نوروز * امام دوازدهم مهديش نام است
تمام كل عالم را امام است * بدانيد حضرت صاحبزمان است
به ياسين و الف لام و به فيروز * دهيد مژده كه آمد عيد نوروز
خدايا صاحبخانه را خوشحال گردان * جوانان ورا داماد گردان
عروسش صاحب اولاد گردان * به ياسين و الف لام و به فيروز
دهيد مژده كه آمد عيد نوروز « 4 »
نفوذ مقامهاى موسيقى ايرانى در موسيقى محلى گيلان
استفاده از سازهاى گوناگون موسيقى ملى كه طى سالهاى اخير در استان گيلان بهطور گستردهاى رواج يافته است ، نقش مؤثرى در افزايش قابليتهاى آهنگسازى در زمينهء موسيقى محلى گيلان فراهم كرده است و به همين جهت نغمات متعددى در قالب دستگاههاى موسيقى سنتى ايران طى سالهاى اخير ساخته و پرداخته شده است :
1 - مقام ماهور : اين دستگاه بيشترين سهم را در ميان دستگاههاى موسيقى ملى ايران به خود اختصاص داده است و از جمله در موسيقى محلى تالشى نغماتى در قالب مقام ماهور يافت شده است و در برخى از آوازهاى مناطق جلگهاى گيلان ، اشعار مربوط به مولودنامهها را در اين مقام اجرا مىكنند .
2 - مقام شور : مقام شور متداولترين مقام موسيقى ايران است كه اكثر موسيقى استانهاى كشور را شامل مىشود . متعلقات مقام شور عبارتند از :
ابو عطا ، بيات ترك ، افشارى و دشتى .
دشتى يكى از زيباترين متعلقات شور است و آوازى است حزين و غمانگيز و سوزناك كه در عينحال لطيف و ظريف و درخشان كه مىتوان آن را آواز چوپانى ايران ناميد .
اين آواز در سواحل جنوبى درياى مازندران ( گيلان و مازندران ) تغيير شكل مختصرى داده و به صورت نغمهء گيلكى درآمده است و اهالى گيلان در خواندن آن مهارت زيادى به خرج مىدهند . نغمهء گيلكى در حقيقت آواز بومى سواحل درياى مازندران و به خصوص استان گيلان است .
3 - مقام همايون : از گوشههاى مهم مقام همايون مىتوان : چكاوك ، بيداد ، شوشترى ، ليلى و مجنون و بختيارى را نام برد . گوشههاى شوشترى و بيداد بيشترين سهم از موسيقى گيلان را در چارچوب فواصل مقام همايون دارا مىباشند كه علت اين امر قرابت درآمد شوشترى با حالت شور و بهويژه نزديكى پرده بيداد همايون با آواز دشتى است .
4 - مقام سهگاه : برخى از نغمههاى موسيقى محلى گيلان در محدودهء درجات صوتى درآمد دستگاه سهگاه بهدست آمده است و ظاهرا اين آهنگها بين دستگاه سهگاه و چهارگاه متغير بودهاند . معمولا بعضى از نوازندگان آهنگى را در دستگاه سهگاه اجرا مىكنند و نوازندگان ديگر همين آهنگ را در فواصل منطبق با دستگاه چهارگاه اجرا مىنمايند .
5 - مقام چهارگاه : نوازندگان استان گيلان مهارت خاصى در اجراى فواصل دستگاه چهارگاه دارند و اكثر نغمات ضربى و رنگهاى محلى گيلان كه در قالب فواصل دستگاه چهارگاه اجرا مىشود ، به روايت اين گروه به وسيله سرنا بوده است .
نام و مشخصات موسيقى بومى و آوازهاى محلى گيلان « 5 »
در پايان بحث راجع به موسيقى گيلان و نكات و مشخصات علمى و فنى آن و قبل از ذكر تاريخچهاى از رويدادهاى مربوط به موسيقى گيلان در دوران معاصر ، لازم مىداند فهرستى از اسامى موسيقى بومى و آوازهاى محلى گيلان و مشخصات آنها را به نظر علاقمندان برساند :
1 - خره : نام آهنگى است كه به عنوان خرلنگ معروف است .
قطعاتى از قبيل « زارهزاره » و « ويرسانن » ، مربوط به اين آهنگ مىباشد .
2 - كشتى مقام : داراى انواع گوناگونى از ملوديهاى محلى گيلانى است كه توسط « سرناى » با ريتمهاى مختلف به همراه نقاره در مراسم كشتى محلى
هامش
( 4 ) . مجلهء هنر و مردم ، مقالهء « نوروزخانى در گيلان » ، كاظم سادات اشكورى ، سال 13 ، شمارهء 150 فروردين 1354 ، صفحهء 48 - 47 .
( 5 ) . در نگارش اين قسمت از منابع زير استفاده شده است : آواهاى محلى موسيقى گيلان به روايت آقاى فريدون پوررضا ، يوسف كنعانناوى ، حسن تقىپور - فرهنگ گيل و ديلم ، محمود پاينده لنگرودى - گيلاننامه ، جلد 1 و 2 به كوشش م . پ . جكتاجى - يادگارنامهء فخرائى به كوشش رضا رضازاده لنگرودى - ورزشهاى باستانى در گيلان ، ه . ل . رابينو - ديوان كوچك سيد شرفشاه طالش دولائى ، احمد سواررخش - ديوان شرفشاه دولائى ، دكتر محمد على صوتى - از آستارا تا استارباد ، منوچهر ستوده - روايت از بوميان روستاى لش و موشا .