كندوهاى زنبور عسل در روستاى مشند ارتفاعات آستارا
عسل را در دنيا مجموعا 000 ، 600 تن برآورد كردهاند .
تاريخ آشنائى مردم ايران با زنبور عسل مشخص نيست . در ميان آثارى كه از كاوشهاى باستانشناسى بهدست آمده دشنهء مفرغى لرستان داراى نقشى از زنبور عسل است . اين دشنه متعلق به 800 سال پيش از ميلاد مسيح مىباشد ، ولى بدون ترديد صدها سال قبل از اين تاريخ مردم ايران نيز مانند سومريها و بابليها زنبور عسل را مىشناختند و از عسل آن استفاده مىكردند .
ساكنان گيلان و ساير استانهاى شمالى يعنى مازندران و گرگان مىبايست قبل از ساير نقاط ايران با زنبور عسل آشنائى حاصل كرده باشند ، زيرا اين استانها با جنگلهاى انبوه و درختان و گياهان پرگل محيط مناسبترى براى زندگى زنبور عسل بودهاند . شكى نمىتوان داشت كه از هزاران سال و شايد ميليونها سال پيش زنبور عسل در جنگلهاى انبوه گيلان و مازندران و گرگان مىزيسته و در تنهء درختان به توليد عسل اشتغال داشته است . مؤلف « زنبور عسل و پرورش آن » مىنويسد : « من خود شاهد وجود و زندگى تعداد زيادى زنبور عسل در سوراخهاى تنهء درختان در جنگلهاى گيلان بودهام . » « 6 »
گيلانيها نيز مانند ساكنان نقاط ديگر جهان براى نگهدارى زنبور عسل از تنهء درختان استفاده مىكردند . در حقيقت تنهء درختان براى آنان كندوهاى طبيعى زنبور عسل بوده است . در غالب نقاط جهان تا نيمهء قرن 19 ميلادى از همين نوع كندوها يعنى تنهء خالى درختان استفاده مىشد . تنها تغييرى كه در زندگى زنبور عسل ايجاد گرديد انتقال كندوها يعنى محل سكونت و زندگى زنبورها از داخل جنگلها به نقاط مسكونى بود . در گيلان تا چند سال قبل از تنهء درختان به عنوان كندو استفاده مىشد و هنوز هم در روستاهاى دورافتاده چنين كندوهائى وجود دارد .
بدينترتيب بايد قبول كرد كه آشنائى با زنبور عسل و استفاده از عسل در گيلان و ساير نقاط شمالى ايران قبل از ساير استانها انجام گرفته است .
بر طبق آماربردارى سازمانهاى مسئول در سال 1364 تعداد كل كندوهاى ايران اعم از كندوهاى جعبهاى و كندوهاى بومى 849 ، 231 ، 1 عدد و كندوهاى گيلان 750 ، 103 عدد است ( 750 ، 86 كندوهاى جعبهاى ، 000 ، 17 كندوهاى بومى ) . آخرين آمارهاى بهدست آمده در سال 1370 نشان مىدهد كه گيلان داراى 089 ، 135 كندوى زنبور عسل است ( 186 ، 128 كندوى جديد و 6903 كندوى بومى ) . طبق آمار مربوطه به سال 1364 از نظر دارا بودن تعداد كندوهاى زنبور عسل استان گيلان بين تمام استانهاى كشور مقام چهارم را دارد . آذربايجان شرقى با 833 ، 236 عدد كندو مقام اول ، اصفهان با 100 ، 167 عدد كندو مقام دوم و آذربايجان غربى با 494 ، 163 عدد كندو مقام سوم را دارند . فقيرترين استان كشور از نظر دارا بودن كندوهاى زنبور عسل سيستان
هامش
( 6 ) . زنبور عسل و پرورش آن ، دكتر نعمت الله شهرستانى ، نشر سپهر ، چاپ نهم ، تهران 1370 ، صفحهء 35 .