بپردازند . متأسفانه اين كار چنان رواج يافته كه نهتنها اقدامات مأمورين حفاظت منابع طبيعى استان به نتيجه نمىرسد ، بلكه تخريب و تصرف غيرقانونى مراتع ييلاقى به وسيله افراد سودجو كه هيچ حقى براى آنان متصور نيست نهتنها حرفه دامدارى را براى دامداران واقعى استان سختتر كرده ، بلكه زندگى آنان را نيز مختل ساخته است . اگر اين روند تخريب در آينده نيز همچنان ادامه يابد ، مراتع ييلاقى و دامدارى گيلان در بسيارى از نقاط طى چند دهه آينده از ميان خواهد رفت .
هجوم افراد بيگانه براى سكونت در فصلهاى بهار و تابستان مؤيد اين نظر است . نواحى مختلفى از مراتع ييلاقى كه مورد هجوم افراد قرار گرفتهاند عبارتند از : مراتع واقع در جاده اسالم - خلخال ، زندانه - خلخال و مراتع آقاولر ، شكردشت و طولارود در حومه شهرستان تالش و اسالم ؛ مراتع ييلاقى جواهردشت در حوزه رودسر و كلاچاى . مراتع ييلاقى املش ، رحيمآباد ، ديلمان و سياهكل در حوزه لاهيجان و همچنين مراتع خلشكوه و عمارلو در حوزه شهرستان رودبار .
خانههائى كه بهطور غيرقانونى و غيرمجاز در مناطق ييلاقى ساخته مىشود ، مراتع را تخريب و نابود مىكند . بنابراين هجوم دام به مراتع ييلاقى انهدام و نابودى جنگلهاى استان را نيز به دنبال دارد ، زيرا چوب خانههاى مزبور بهطور غيرقانونى از جنگلهاى مجاور تأمين مىشود .
برخورد مأمورين با تخريب
شايد اين سؤال پيش بيآيد كه پس مأمورين جنگلبانى چه كار مىكنند ؟ يا وظيفه آنها در برخورد با عوامل مخرب منابع طبيعى تجديدشونده چيست ؟
بر اساس تشكيلات سازمانى اداره كل منابع طبيعى استان گيلان ، حفاظت از جنگلها و مراتع استان كه سطح آن بالغ بر 850000 هكتار مىباشد برعهدهء مأمورين حفاظت 8 جنگلدارى است كه هريك شامل 4 سرجنگلبانى مىباشند يعنى مجموعا مأمورين حفاظت 32 سرجنگلبانى حفاظت از مراتع و جنگلهاى گيلان را به عهده دارند . اگر تعداد متوسط مأمورين حفاظتى در هر سرجنگلبانى را 5 نفر در نظر بگيريم ، كل مأمورين حفاظت منابع طبيعى ( جنگلها و مراتع ) استان 160 نفر خواهد بود كه البته عملا در حال حاضر اين تعداد مأمور حفاظتى وجود ندارد ولى اگر با خوشبينى وجود اين تعداد را قبول كنيم و سطح جنگلها و مراتع استان را نيز 850000 هكتار در نظر بگيريم ، در اين صورت هر جنگلبان يا مأمور موظف است 5300 هكتار جنگل و مرتع را كه اكثريت آنها نيز در مناطق كوهستانى و صعب العبور است ، حفاظت نمايد ( آن هم بدون وسيله نقليه مجهز و امكانات ضرورى ديگر ) .
بنابراين بايستى اذعان نمود كه در چنين شرائطى كار حفاظت و نگهدارى از جنگلها و مراتع بسيار مشكل خواهد بود . بر اساس مواد 42 و 48 و 55 و . . .
قانون حفاظت و بهرهبردارى از جنگلها و مراتع كشور در هرمورد خلاف ( اعم از قطع غيرمجاز درخت يا تصرف و تخريب غيرقانونى جنگلها و مراتع ) مأموران ، اقدامات لازم را در مورد متخلف يا متخلفين انجام داده ، مراتب را جهت پىگيرى و تعقيب قانونى به مراجع قضائى محل ارسال مىدارند . اما به تجربه ثابت شده است كه اين اقدامات نتيجه مطلوب و مؤثرى در پى نداشته است . برخورد با متخلفين و متجاوزين منابع طبيعى كه همان روستائيان و جنگلنشينان و دامداران و كشاورزان مىباشند كارساز نيست . در اين مورد بايد مشكلات اجتماعى و اقتصادى و فرهنگى آنها نيز در نظر گرفته شود كه خود بحثى مفصل و طولانى است .
گفتيم كه در گيلان دامداران عمده به دو گروه متحرك و ساكن تقسيم مىشوند . دامداران ساكن هميشه و در تمام فصول سال در روستاهاى خود ساكن بوده و از مراتع اطراف و حريم روستا براى تعليف دام استفاده مىكنند .
اين دامداران بيشتر در منطقه كليشم و روستاهاى اطراف آن در بخش برهسر عمارلو و ديلمان و اسپيلى و روستاهاى اطراف آن در حوزه لاهيجان و بخشى از روستاهاى بخش اشكورات به دامدارى اشتغال دارند . همانطور كه اشاره شد ، دامداران ساكن غالبا از چراگاهها و مراتع مرتفعتر و نيز دور تر به محل سكونت خود استفاده مىكنند . منتهى در فصلهاى پائيز و زمستان كه هوا سرد مىشود و برف سراسر منطقه را مىپوشاند دامها را به مراتع نزديكتر روستا و زمينهاى زراعى هدايت مىكنند . همچنين دامهاى مناطق فوق الذكر به جز پارهاى از نقاط كه به جنگل نزديك مىباشند ، هيچ فصلى از سال در مناطق و مراتع جنگلى تعليف نمىشوند . اما ساكنين روستاهاى نزديك جنگل در زمستان دامهاى خود را براى چرا به مناطق جنگلى مىبرند . از روستاهاى ييلاقى نزديك جنگل مىتوان ديلمان ، اسپيلى ، كوهپس ، نياول ، تالشكول و امام در بخش سياهكل و املش ، آسيابر ، گلنكش ، شاه شهيدان ، داماش ، چراكوه و بخشهائى از برهسر عمارلو در حوزه رودبار و نياسن ، لسبو ، مؤمن زمين و غيره در بخش اشكور رودسر را نام برد .
مراتع مورد تعليف اين بخش از دامداران يا مرتعداران نيز وسيله هيئتهاى مميزى مراتع ، بازديد و مميزى مىشود و براى دامداران ذيحق هر روستا به منظور استفاده از مراتع مشخص اطراف روستا و يا مراتع دور تر پروانه صادر مىگردد تا با رعايت كليه مقررات مربوطه دامهاى خود را در مراتع تعليف نمايند .
تأمين سوخت و تخريب مراتع
چون اكثر روستاهاى مورد بحث از مناطق جنگلى دور مىباشند ، لذا امكان تهيه هيزم از جنگل براى ساكنين اين روستاها وجود ندارد . بنابراين احتياجات سوختى و حرارتى آنها كموبيش وسيله نفت از طريق شعبات شركت ملى نفت مستقر در روستاهاى برهسر ، كليشم ، ديلمان و اسپيلى و يا آسيابر و شوئيل تأمين گرديده و يا از فضولات خشك شده گاو و گوسفند و يا بوتههاى مرتعى مانند گون و درمنه استفاده مىشود . در منطقه آقاولر تالش وضع روستائيان و دامداران ساكن در روستا تا حدودى با منطقه برهسر عمارلو ، ديلمان ، كليشم و اشكورات متفاوت است زيرا پراكنش روستاها و نيز فاصله آنها از جنگلهاى حوزه تالش كمتر مىباشد . لذا براى تأمين سوخت بيشتر ، از چوب درختان جنگلى استفاده مىكنند و اين خود از علل تخريب و انهدام جنگلها و تغيير شكل آنها از صورت تجارى به شكل مخروبه و كمبازده است .
چون غالبا كشتوكار كشاورزان و دامداران ساكن در روستاهاى مناطق يادشده و اطراف آنها به صورت ديم مىباشد ، لذا سطح وسيعى از مراتع به