6 - انتخاب نوع دام متناسب با مرتع . زيرا برخى از نباتات سمى در يك نوع دام مسموميت ايجاد مىكنند . مثلا انواع دماسبيها « 52 » براى اسب و انواع زبان پس قفاها « 53 » و انواع لوپنها ( لوبيا گاويها ) « 54 » براى گاو توليد مسموميت مىنمايند .
7 - در موارد ضرورى مىتوان به كمك مواد شيميائى علفهاى سمى مراتع را از بين برد .
8 - چنانچه دامى دچار مسموميت شد ، بايستى قبل از رجوع به دامپزشك غذاى مليّن به او خورانيده شود .
از نظر اهميتى كه شناخت گياهان سمى براى مرتعداران و دامداران واجد مىباشد ذيلا به گونههاى سمى مرتعى مخصوصا گونههائى كه در مراتع گيلان مىرويند اشاره مىشود :
- گياهانى كه در تمام مراحل رشدونمو داراى خاصيت سمى مىباشند عبارتند از : دماسبيها و گل حسرت يا سورنجان ، « 55 » فرفيون ، « 56 » چلپو « 57 » و سه سيخك « 58 » كه در مناطق مرطوب و سواحل دريا مىرويد .
- معروفترين گياهانى كه در مرحله سبز بودن داراى خاصيت سمّى هستند عبارتند از : انواع آلالهها « 59 » شقايق نعمان « 60 » و انواع زبان در قفاها .
- بعضى از انواع « گون » ها بهويژه
Astragalus lambertii
براى كليه احشام مخصوصا اسب خطرناك هستند .
- گياه يكسالهاى به نام حيوانكش « 61 » از خانواده اسفناج « 62 » گرچه خوشخوراك است ولى مصرف زياد آن ايجاد مسموميّت مىنمايد .
اختلافات مرتعداران در گيلان
بهطور كلى اختلافات مربوط به دامدارى و تعليف مراتع را در استان گيلان مىتوان به دو قسمت تقسيم كرد : اول اختلافات مرتعداران گيلانى با مرتعداران هممرز در استانهاى آذربايجان شرقى و زنجان . دوم اختلافات دامداران گيلان با يكديگر ( دامداران و مرتعداران مجاور همديگر ) .
از آنجائى كه مراتع ييلاقى گيلان در قسمت جنوبى با مراتع حوزه شهرستانهاى اردبيل ، خلخال ، بخش گيلوان خلخال ، بخش طارم زنجان و بخش رودبار الموت قزوين هممرز هستند ، لذا هرسال بر اساس سوابق موجود در اداره كل منابع طبيعى استان گيلان اختلافاتى بين دامداران گيلانى و دامداران مراتع مجاور در استانهاى يادشده ، بروز مىنمايد كه وسيله كارشناسان مسئول مورد بررسى و حلوفصل قرار مىگيرد . اين اختلافات در سالهاى گذشته ، بالاخص از زمان انقلاب اسلامى در ايران در مراتع مرزى بين گيلان و استانهاى مجاور جنوبى شدت يافته بود ؛ زيرا اكثر دامداران گيلانى تا قبل از انقلاب اسلامى بر اساس عرف و سنّت دامدارى و با توافق دامداران آذربايجانى و زنجانى و حتى اخذ پروانههاى چراى دام از جنگلبانى منطقه مدتى از فصل تابستان را در مراتع استانهاى يادشده ( مجاور مراتع ييلاقى خود در گيلان ) سپرى مىنمودند و بالعكس دامداران آذرى و زنجانى نيز در بعضى نقاط وارد مراتع گيلان مىشدند .
اما بعد از انقلاب اين عرف و سنت دامدارى بهم خورد و آن توافق و سازش بين دامداران هممرز مجاور دو استان در اكثر نقاط از بين رفت و اين امر موجب بروز اختلافات گوناگون مرتعداران مجاور در بسيارى از نقاط و مراتع هممرز گرديد كه در اثر كوشش و مساعى كارشناسان و مسئولين و با رعايت دستور العمل ضوابط و شرائط تعليف دام در مراتع ، اكثر اين اختلافات حلوفصل گرديده است ، اما در برخى موارد هنوز اختلافاتى بين دامداران در مراتع مرزى وجود دارد كه اهمّ آنها عبارت است از :
- اختلاف مرتعداران قريه ويار رودبار الموت ( حوزه قزوين ) با دامداران سرده رحيمآباد رودسر . مرتع مورد اختلاف به نام سورمحمد چاك مىباشد .
- مرتع آلشوار مورد اختلاف دامداران خلخال و دامداران طولارود و شهرستان تالش .
- مرتع رخسارزار و خلّر ، مورد اختلاف دامداران گيلوانى در حوزه خلخال و دامداران ماسال گيلان .
بر اساس اطلاعات بدست آمده از مسئولين دستاندركار رسيدگى به امور مراتع در استان ، اقدامات همهجانبهاى از طرف هيئتهاى اعزامى از گيلان و استانهاى مجاور براى رفع اختلافات دامدارى به عمل آمده كه اميد است در آينده نزديك اين چند مورد هم به خوبى حلوفصل گردد .
در مورد اختلافات بين مرتعداران يا دامداران گيلانى كه مجاور هم مىباشند از نظر كارشناسان و مسئولين امور مراتع استان اين اختلافات چندان مهم تلقّى نمىشوند . چون اكثر آنها ناشى از اختلافات خانوادگى و همسايگى است و از طريق كدخدامنشى حلوفصل مىگردد .
فعاليتهاى احياء و اصلاح مراتع
همانطور كه قبلا ذكر شد مراتع گيلان كه اكثر آنها در مناطق كوهستانى و بعد از نوار جنگلى ( در ارتفاعات بالاى 2000 متر ) قرار دارند با بارندگى سالانه حدود 500 تا 800 ميليمتر و دارا بودن خاك مناسب اصولا از كيفيت بالاى توليد علوفه برخوردار مىباشند ، جز پارهاى نقاط كه در اثر چراى مفرط دام و فرسايش خاك پوشش مرتعى خود را كاملا از دست دادهاند . با انجام عمليات ساده و كمخرج ، امكان احياء و اصلاح اين مراتع نيز ميسّر مىباشد . قبل از بيان عمليات گوناگون اصلاح و احياء مراتع لازم است يك بار ديگر به تعريف مرتعدارى توجه شود :
مرتعدارى فنى است كه به قصد توليد حداكثر علوفهاى كه در شرايط محيطى معين امكانپذير است در مراتع اعمال مىشود ، مشروط بر اينكه ساير
هامش
( 52 ) .Equisetum SP .( 53 ) .Delphinium tourn .( 54 ) .Lupinus tourn .( 55 ) .Colchicum autumnale .( 56 ) .Euphorbia .( 57 ) .Phlomis .( 58 ) .Triglochin maritima .( 59 ) .Ranunculus SP .( 60 ) .Anemone SP .( 61 ) .Halogeton glomeratus .( 62 ) .Chenopodiaceae .