فرفيون « 31 » و نوعى شنبليله « 32 » و نوعى گل گندم « 33 » و غيره را كه اصطلاحا به آنها
increasers
يا زيادشوندهها گفته مىشود ، مشاهده نمود .
توضيح اينكه گياهان مرتعى يكساله به گياهانى گفته مىشود كه پس از طى يك سال زراعى يا يك دوره رشدونموّ ، بعد از توليد بذر از بين مىروند .
نباتات يكساله به دو گروه تقسيم مىشوند :
1 - پائيزه ( زمستانه ) كه در پائيز شروع به رشدونموّ كرده در طول مدت زمستان فعاليت خود را دنبال مىكنند و در اوائل يا اواسط بهار از بين مىروند .
2 - بهاره ( تابستانه ) آنهائى هستند كه در طول مدت بهار رشدونمو خود را دنبال كرده در اوايل يا اواسط تابستان از بين مىروند .
مراتع جنگلى
وضعيت و موقعيت مراتع جنگلى :
مناطق جنگلى گيلان از مهمترين منابع تأمين علوفه دامهاى دامداران استان بشمار مىروند ، زيرا دامها حدود نيمى از سال در آنها تعليف مىشوند . مدت تعليف و نگهدارى دام در جنگل همه ساله با شروع فصل سرما ( كه معمولا اوائل پائيز است ) آغاز مىشود و تا اوائل بهار سال بعد ادامه مىيابد . گرچه علوفه مراتع و مناطق جنگلى به سبب آنكه در زير سايه درختان جنگلى رشد مىكنند ارزش غذائى ناچيز و خوشخوراكى كمى دارند زيرا قدرت كسب انرژى و جذب و تحليل آن در اين گونه گياهان پائين است ( البته بايد توجه داشت كه بعضى از گياهان علوفهاى مانند
Dactylis glomerata
و
Poa Trivalis
سايهپسند مىباشند ) يا به عبارت ديگر گياهان مرتعى كه در سايه و رطوبت بالا عمل مىآيند ، داراى ميزان كمترى ماده خشك ، كربوهيدراتهاى محلول و واحد نشاستهاى مىباشند .
از طرف ديگر چراى دام در جنگل موجب جلوگيرى از تجديد حيات طبيعى درختان و نهالهاى جنگلى مىشود و خسارات جبرانناپذيرى را از نظر حفاظت و احياء مناطق جنگلى برجاى مىگذارد . اما عليرغم اثرات منفى فوق و توصيههاى كارشناسان و مسئولين و مأمورين حفاظت منابع طبيعى در استان و در سطح مملكتى ، جنگلها همچنان به عنوان چراگاه قشلاقى و ميانبند مورد تعليف و نگهدارى دامها قرار مىگيرند .
مراتع جنگلى استان از دامنهها و مناطق كوهستانى مجاور زمينهاى زراعى و باغهاى جلگهاى آغاز مىشوند و تا مرز مراتع ييلاقى به صورت نوارى با عرض حدود 10 تا 40 كيلومتر از منطقه آستارا در غرب گيلان تا مرز منطقه جنگلى چابكسر در شرق گيلان ادامه پيدا مىكنند .
مساحت مراتع جنگلى گيلان برابر آخرين بررسيهاى كارشناسى و با استفاده از نقشهها و عكسهاى هوائى حدود 530 هزار هكتار برآورد گرديده است . اين جنگلها عموما در دامنههاى شمالى سلسله جبال البرز ، كه از رطوبت و بارندگى بالائى برخوردار هستند ، قرار دارند بهطورىكه بارندگى در قسمت اعظم مناطق مزبور به 1000 تا 2000 ميليمتر در سال مىرسد .
همانطور كه ذكر شد ، جنگل محل مناسب و مفيدى براى چراى دام نيست بدينجهت نظر دولت و مسئولين جنگلبانى ايران آنست كه به طريق مناسب ( اعم از تصويب قانون و يا اجراى برنامههاى آموزشى و ترويجى و تشويقى ) به تدريج دامها را از جنگل خارج نمايند و دامداريهاى سنتى را به دامداريهاى بسته و صنعتى تبديل كنند و اين كارى است بس مهم كه نياز به برنامهريزيهاى صحيح با توجه به وضعيت اجتماعى و اقتصادى مردم جنگلنشين و دامدار دارد .
از سال 1351 و 1352 تاكنون عمليات مميزى مراتع ، اصلاح مراتع و تهيه طرحهاى مرتعدارى فقط در مراتع ييلاقى و خارج از نوار جنگلى در استان به اجرا درآمده و براى خروج دام از جنگل نيز از سال گذشته اجراى طرح ساماندهى خروج دام از جنگل در چند نقطه از استان وسيله سازمان جنگلها و مراتع و اداره كل منابع طبيعى استان گيلان آغاز گرديده است ، كه در صفحات بعد راجع به آن بيشتر صحبت خواهد شد .
در اينجا لازم است مطالبى را در مورد پوشش نباتى مراتع جنگلى شرح دهد .
پوشش نباتى مراتع جنگلى : در مورد درختان و درختچههاى جنگلى در بخش جنگلهاى گيلان به تفصيل سخن رفته است ، لذا ذكر مجدد انواع درختان و درختچههاى مناطق و مراتع جنگلى را ضرورى نمىداند بلكه فقط به ذكر پارهاى از گياهان مرتعى و علوفهاى اين ناحيه اكتفا مىشود :
از آنجائى كه نور خورشيد عامل مهمى در رويش گياهان مرتعى بوده انرژى لازم را براى جذب و تحليل و توليد مواد مختلف در اختيار گياهان مىگذارد ، لذا هرمنطقهاى از مناطق جنگلى كه تراكم كمترى داشته و از نور خورشيد بهرهمند باشد ، نباتات مرتعى نسبتا فراوانى در آنجا رشدونمو مىنمايند و برعكس در نقاط متراكم و انبوه و پوشيده از درختان جنگلى كه اشعه خورشيد كمتر نفوذ دارد نباتات مرتعى بسيار محدود و كمرشد هستند . در ارتفاعات بالاتر مناطق جنگلى و در قسمتهاى آفتابگير ، گياهان مرتعى غنى بوده و گونههاى چندساله بهطور چشمگيرى بر گونههاى يكساله غالب و چيره مىباشند . به عنوان مثال مىتوان انواع گندميان چندساله نظير شبدر سفيد « 34 » ، شبدر قرمز « 35 » ، بندواش « 36 » ، شبدرك « 37 » و اسپرس را نام برد كه در مناطق يادشده روئيده و بر گونههاى يك ساله چيره هستند « 38 » ، اما انواع نباتات مرتعى از خانواده بقولات يا لگومينوز در ارتفاعات جنگلهاى گيلان كمياب مىباشند .
در بعضى از نقاط نوار جنگلى در قسمتهاى مرتفع كه درجه حرارت و خشكى بالا بوده ميزان بارندگى كمتر است ، انواع گونههائى از گون وجود دارد . اما وقتى از ارتفاعات بالاى جنگل به طرف شمال و ارتفاعات پائينتر حركت مىكنيم به تدريج گونههاى درختى و تيپ جنگل تغيير مىنمايد و پارهاى از گياهان مرتعى يكساله بر ساير نباتات چندساله غلبه پيدا مىكند .
هامش
( 31 ) .Euphorbia Lanata .( 32 ) .Trigonella SP .( 33 ) .Centaurea Phyllocephala .( 34 ) .Trifolium repens .( 35 ) .Trifolium pratense .( 36 ) .Lotus corniculatus .( 37 ) .Cornilla SP .( 38 ) . تعدادى از گندميان چندساله نيز در مناطق مذكور به فراوانى وجود دارند مانند :Agropyron Panormitanum , Festuca montana , Aristella Bromoides , Phleum boemeri , Dactylis glomerata , Brachy podium Poa SP . , Bromus SP . , Melica SP .