آتشسوزى هجوم آورده و اكثرا از گونههاى يكساله مىباشند .
بايد توجه داشت كه گونهاى كه در يك مرتع كمشونده است ممكن است در مرتع ديگر تحت شرائط متفاوتى از نظر آبوهوا يا نوع خاك ، زيادشونده باشد .
در روش تركيب گياهى ، حدّ كليماكس يك منطقه را در يك ستون از جدول منظور نموده و در ستون ديگر جدول ، تركيب فعلى آن را وارد مىنمايند ؛ سپس از مقايسه و بررسى تركيب گياهى وضعيت مرتع را تعيين مىكنند .
سازمان مراتع آمريكا كليه مراتع را از لحاظ شامل بودن درصد تركيب كليماكس به شرح زير طبقهبندى نموده است :
مرتع عالى 75 تا 100 درصد
مرتع خوب 50 تا 75 درصد
مرتع متوسط 25 تا 50 درصد
مرتع فقير 0 تا 25 درصد
با توجه به بازديدهاى مكررى كه نگارنده از مناطق و مراتع ييلاقى گيلان ، تقريبا در تمام نقاط داشته است و نيز بر اساس نظريات كارشناسان مميزى مراتع و يا تهيهكنندگان طرحهاى مرتعدارى ، مىتوان تأئيد كرد كه اكثر مراتع ييلاقى گيلان جزو مراتع متوسط و خوب ( بر اساس طبقهبندى فوق ) مىباشند .
سازمان جنگلبانى آمريكا از نظر ارتباط وضعيت مرتع با ظرفيت ( علوفه توليدى ) و ميزان بارندگى سالانه جدولى تهيه نموده كه مىتواند در مراتع كوهستانى و ييلاقى گيلان كاربرد داشته باشد . ( گروههاى مميزى مراتع از جدول مشابه آن براى تعيين ظرفيت مراتع استفاده كردهاند . )
ظرفيت مرتع : ظرفيت مرتع عبارت است از حداكثر تعداد دامهائى كه مىتوانند هرسال مرتع معينى را براى فصل معينى مورد چرا قرار دهند ، بدون اينكه آسيبى به خاك و علوفه موجود در مرتع وارد شود . براى تعيين ظرفيت مرتع ، اعم از اينكه براى تهيه طرح مرتعدارى باشد يا مميزى مراتع ، روشهاى مختلفى به كار برده مىشود :
متداولترين روشهاى مزبور كه مورد استفاده هيئتهاى مميزى مراتع در استان گيلان قرار گرفته و در حال حاضر نيز از آن استفاده مىشود تهيه جدولهائى است كه بر اساس رابطه بين وضع مرتع و ميزان بارندگى سالانه تنظيم شده است .
گروه مميزى براى استفاده از اين جدولها به منظور تعيين ظرفيت هر مرتع نياز به اطلاعاتى دارند كه عبارتند از : درصد پوشش نباتى ، ميزان بارندگى سالانه و مساحت مرتع . مساحت مرتع را با استفاده از نقشههاى توپوگرافى تعيين مىكنند . چنانچه نقشه در دسترس نداشته باشند با استفاده از متر يا طناب سطح تقريبى آنرا به هكتار برآورد مىنمايند . ميزان درصد پوشش نباتى را نيز بهطور نظرى تخمين زده سپس با داشتن اطلاعات لازم از ميزان نزولات سالانه ، ظرفيت مرتع را بر حسب واحد دامى در ماه « 9 » در هكتار مشخص مىسازند و بر اساس اين جدولها تعداد دام مجاز و مدت تعليف در يك فصل را تعيين مىكنند .
موقع چرا ( فصل چرا در مرتع ) : رعايت موقع چرا در حفظ ظرفيت و حتى بهبود وضع مرتع بسيار مؤثر است . آغاز و پايان فصل چرا نسبت به آبوهوا ، ارتفاع مرتع ، رطوبت جوّ ، نوع خاك و بالاخره نباتات علوفهاى متفاوت مىباشد . بايستى به اين مسئله توجه نمود كه مراتع ييلاقى استان گيلان چون در بهار و تابستان مورد تعليف دام قرار مىگيرند مانند مراتع محدود روستاها تحت فشار دامها نمىباشند جز مراتعى كه در اطراف چادر و كلامهاى دامدارى قرار دارند . ( اين مراتع در فصل چرا ، روزانه بهطور مرتب مورد چرا قرار مىگيرند . )
مراتع ييلاقى مراتعى هستند بالقوه غنى و پوشيده از رستنيهاى زياد كه تعداد آنها بر حسب ميزان رطوبت و ارتفاع و انبوهى خاك متغير است . اما در مجموع سطح اعظم مراتع ييلاقى پوشيده از گياهان مرتعى چندساله و يك ساله انواع گياهان « لگومينوز » مىباشد . لذا در تعيين تاريخ شروع و پايان چرا بايد دقت زيادى از طرف گروههاى مميزى مراتع به عمل آيد . زيرا فصل چراى گياهان يكساله در بهار و گياهان چندساله در تابستان پس از رسيدن دانه مىباشد . نباتات علوفهاى گرامينه بوتهاى را بايستى قبل از آنكه تا 15 - 20 سانتىمتر رشد نمايند مورد چرا قرار داد ولى نباتات علوفهاى گرامينه ( چمنى ) را مىتوان زودتر از اين موقع نيز چرا نمود . چراى بىموقع از رشد و نمو گياهان كاسته مراتع را به ضعف و نابودى سوق مىدهد . علفهائى كه هنگام پائيز در مراتع باقى مىمانند ، چنانچه مورد چرا قرار گيرند موجبات تضعيف نباتات فراهم مىگردد . ضمنا گياهان سمى در بهار زودتر از ساير گياهان ظاهر مىشوند و اگر دامها آنها را مصرف نمايند تلف مىشوند .
بزرگترين عيب چراى بىموقع يا پيشچرا ، ايجاد اختلال در تركيب و اجتماعات گياهان مرتعى مىباشد ، به خصوص در اين مراتع كه ابتداى فصل بهار به علت بارندگيهاى زياد ، خاك و زمين آنها گل شده و به علت رفتوآمد دام گلها متراكم گرديده و خسارات زيادى را بوجود مىآورند . لذا بهترين موقع و فصل چرا هنگامى است كه گياهان چندساله به بذردهى رسيده و بذر آنها نيز رسيده باشد يا مواد غذائى علوفه مراتع تكميل گرديده باشد .
بنابراين با توجه به تنوع و فراوانى گونههاى مرتعى و نيز بالا بودن رطوبت و بارندگى در اوائل فصل بهار ، بهترين موقع براى آغاز چرا در مراتع ييلاقى خردادماه هرسال مىباشد و گروههاى مميزى مراتع نيز معمولا اوائل يا اواسط خردادماه را تاريخ مجاز ورود دام به اين مراتع در نظر مىگيرند ؛ لذا با توجه به مدت چرا ، كه حدود چهار ماه در نظر گرفته مىشود ، موقع خروج دام از
هامش
( 9 ) .Animal unite month ( a . u . m . )