حياط خانهها براى اجتناب از گل و شل مىسازند و آماده مىكنند . گفتم : خوب آقا اطلاق « خرند » بر « هرند » كه شهركى است چه مناسبتى دارد و اين همان چيزى است كه او نمىدانست و ما اينك در صدديم توضيح دهيم و قبل از توضيح اين نكته را روشن كنيم كه وجوه تسميه از اين قبيل و آنچه قدما به كار مىبردند ( مثل اينكه جى از آن رو جى ناميده شده است كه اسكندر آن را بنا كرده به دست جى بن زراره ) اينجور آوردن وجه تسميهها مطلقا فايدهاى ندارد و هدف ما اين است كه براساس زبان بنياد توضيحى دربارهء نام اين ديهها پيدا كنيم ، يعنى درست ريشهشناسى و فقه الغهء واژه را به دست آوريم و صورت تطور آن را باز نماييم .
هرند آنچنانكه از نامش پيداست ، از دو جزء « هر + ند » تركيب مىشود با جزء « هر » و « هور » و « اور » و « اير » و « آز » و « آوز » و « ايزه » و « ايز » آشنا هستيم ، اينها همه اسامى متنوعى است كه از آب مشتق مىشود و با خصوصيتى از آب يعنى شستوشو و جريان آب تركيب مىشود و نام ديه قرار مىگيرد . جزء اول « هر » ، در هرند نيز از اين قاعده مستثنى نيست . در خط پهلوى « آو »
( Ow )
با « هو »
( How )
يكجور نوشته مىشود و همچنين « او + ر » هموند درست معادل « هر » يا « هور » است و به معنى آب است . هو ( در روش خط پهلوى « آو » با « هو » يكجور نوشته مىشود و به معناى آب است ) و اما جزء دوم « ند » آشكار است كه تطوريافتهء همان « وند » است ، به معناى دارايى و صاحب و صفت اتصاف تصاحب است .
اين واژه « ونت » در زبان فارسى به صورت « مند » ، « آوند » و يا صرفا « ند » پديدار مىشود .
مثل فرمند ، هوشمند و آوند ، به معناى ظرف و روند و خورند و غيره و در نام آبادى هم همچنين باقى مىماند چنان كه در يارند ، هرند ، فريزند و بسيارى ديگر و بههرحال جزء « ند » علامت داشتن و دارايى است ، يعنى آنجا كه قناتش آب دارد و چقدر اين معنا و اطلاق اين نام بر اين محل با وضع جغرافيايى و محلى آن تناسب دارد . چونكه گفتيم در محلى واقع شده كه قراء اقمار دور و برش كمآب و قناتهايش نيز كمآب است و در خود محل نيز ( ناحيهء آن را مىگوييم ) اعتبار اينكه بتوان قنات بزرگ احداث كرد تا پنج ، شش فرسخ نيست . قهى در مغرب و كبريت و هاشمآباد در مشرق دو ديه است كه اجمالا آب دارد و كبريت اصلا آب خوراكى ندارد و آب آن را از هاشمآباد تأمين مىكنند و آنقدر گوگرد دارد كه قابل خوردن نيست ، شايد به همين جهت هم كبريت ناميده شده است . بههرحال اطلاق نام هرند يعنى