ياقوت اين قلعه را به نام « و هانزاد » خوانده است . راه غربى شيراز به اصفهان از شهر بيضا واقع در جلگهء مرودشت مىگذرد و از آنجا به مهرجاناواذ ( يا مهر جاناباذ ) مىرود . مقدسى دربارهء اين محل گويد روستايى بزرگ دارد كه از نهرهاى متعدد سيراب مىگردد . چنين به نظر مىرسد كه اين محل در ساحل رود كر يا ساحل يكى از شعب غربى آن رود بوده است . ميان اين شهر و سميرم هيچ شهر قابل ذكرى جز « كورد » و « كلار » كه گفتيم در كنار رود كر بودهاند ، نبوده . اين دو شهر چنان كه مقدسى و مستوفى مىگويند مجاور يكديگر بوده ، به فراوانى گندم و داشتن ميوههاى سردسيرى شهرت داشتند و اصطخرى از خانههاى نيكو بنياد آنها سخن مىگويد . چنين به نظر مىرسد كه اكنون اثرى از اين دو شهر باقى نيست . [ 1 ] كوتاهترين راهى كه از شيراز به اصفهان مىرفت ، چنان كه گفتيم جادهء ما بين و دشترون بود كه در فارسنامه به عنوان جادهء زمستانى ذكر گرديده است . جادهء تابستانى طولانىترين و خاورىترين دو جادهء ديگر بود كه از اصطخر به كمين و از آنجا به پازارگاد ، يعنى مشهد مادر سليمان ، و از آنجا به ده بيد مىرفت و از ده بيد به سمت راست راهى از اين جاده منشعب مىشد كه به يزد مىرسيد و امتداد راه اصفهان به سمت باختر بود و تا سرمق و دهكدهء آباده و از آنجا به يزد خواست و قمشه . كمين از ساحل خاورى رودخانهء پلوار دور نبود و به گفتهء حمد اللّه مستوفى « توابع بسيار دارد و هواى معتدل و آب روان و غله و ميوه بسيار بود » . بالاتر از آن سرپيچ رودخانهء پلوار پازارگاد و مقبرهء كورش واقع است كه مسلمين آن را مشهد مادر سليمان مىدانند . اين آرامگاه سلطنتى كه از سنگ ساخته شده و داراى چهار پهلو است هنوز در آنجا ديده مىشود و به قول فارسنامهء ابن بلخى « و گور مادر سليمان از سنگ كردهاند خانهء چهار سو هيچكس در آن خانه نتواند نگريدن كى گويند كى
هامش
[ 1 ] . اصطخرى 126 - فارسنامه 66A، 84A - B -مقدسى 389 ، 437 ، 457 ، 458 - مستوفى 175 - ياقوت ، جلد سوم 151 ، جلد چهارم 942 . بىمناسبت نيست ذكر كنيم كه مقدسى ( صفحهء 358 ) كورد و كلار را دو قريهء متصل به يكديگر ذكر مىكند ولى فارسنامه گويد كلار در پنج فرسخى شمال كورد است . ( 84B ( .