وسطى اگر قول اصطخرى و مقدسى را قبول كنيم ، از كوهستان جنوب غربى اصفهان نزديك « برج » ، مقابل سميرم كه در ولايت اصطخر است سرچشمه مىگرفت و از آنجا به ولايت سردن در خوزستان سرازير مىگرديد و از جانب چپ رودخانهء طاب رودخانهء مسين به آن ملحق مىشد . قريهء مسين نزديك ملتقاى اين دو رود جاى داشت و اين دو رودخانه پس از ملحق شدن به هم از ارجان عبور مىكردند .
زير اين شهر رودخانه طاب روستاى ريشهر را سيراب نموده سپس به سمت جنوب مىرفت و در غرب مهروبان به دريا مىريخت . رودخانهء مسين نيز از كوهستان حوالى سميرم برخاسته و به قول ابن بلخى و حمد اللّه مستوفى پيش از ملحق شدن به رودخانهء طاب از محلى كه آن را سيسخت گويند عبور مىكند . گويند اين رود چهل فرسخ طول دارد و عرض آن به قدرى است كه عبور از آن بسيار مشكل است .
حوالى قسمت علياى طاب ناحيهء بلاد شاپور يا بلاد سابور كه شهر مهم آن جومه ناميده مىشد و در مرز فارس و خوزستان قرار داشت ، واقع و ناحيهاى بسيار حاصلخيز بود . اما در زمان حمد اللّه مستوفى اراضى آن از قابليت كشت و زرع افتاده بود . در امتداد رودخانهء طاب ، به قول صاحب فارسنامهء ابن بلخى ، ولايت قباد خره واقع بود ولى تمام جغرافىنويسان قديم ، چنان كه در فصل گذشته ذكر نموديم ، اين نام را بر ولايتى كه در اطراف كارزين واقع بود اطلاق كردهاند . [ 1 ]
زير ارجان ، رودخانهء طاب ، چنان كه گفتيم به دور روستاى ريشهر مىچرخد ( اين ريشهر غير از روستاى ريشهر است كه نزديك بوشهر مىباشد و ذكر آن در آخر فصل هفدهم گذشت . ) و غير از ريشهر در نيمه راه ارجان و مهرويان ، شهر ديگرى بوده موسوم به دريان ( ديرجان يا درجان ) كه در قرن چهار هم بازارهايى قشنگ و
شرح
[ 1 ] . اصطخرى 119 - مقدسى 24 ، 425 - فارسنامه 77B، 78A -مستوفى 176 ، 177 ، 218 . گويا جغرافىنويسان عرب قسمت علياى رودخانهء ارجان ( طاب ) و شعبهء آن ( مسين ) را با رودخانههايى كه شعبههاى علياى رود كارون هستند اشتباه كردهاند . نكته ديگر اين كه قسمتى از رودخانهء ارجان نزديك خليج فارس از قرن چهارم هجرى مجراى خود را تغيير داده است . مقدسى گويد اين رود در حوالى سينيز به دريا مىريزد . شايد هم كاتب اشتباها به جاى « حوالى رود تستر » يعنى مصب كارون « حوالى سينيز » نوشته باشد .