و تحصيل در علم اصول مىكنند حدود 50 % يعنى نصف زمان تحصيلى آنهاست . و اين امر نشانهء اهميت علم اصول و نقش آن در دوران تحصيل و تحقيق است . علاوه بر اين كه علم اصول در مسائل فقهى و احكام شرعيه نيز نقش مهمى را ايفا مىكند و مقدّمه و پايهء دانش فقه و حقوق اسلامى است و نقش كليدى در استخراج احكام عبادات ، معاملات ، حقوق مدنى ، حقوق خانواده و حقوق جزايى اسلام دارد .
نكتهء ديگرى كه به تناسب و ادامه بحث بدان اشاره مىكند ، اقسام احكام است .
بيانش اين است كه اين احكام شرعى كه از آن نام برده شد از جهات مختلفى داراى تنوّع و گوناگونى است . توجّه به اين نكته در علم فقه و حتى علم اصول كه ابزارى براى شناخت احكام است اهميت فراوان دارد . لذا احكام شرعى را به صورتهاى مختلف تقسيم كردهاند . مانند تقسيم حكم به تكليفى و وضعى ، و واقعى و ظاهرى .
نگارنده در ادامه به اين نكته مهم اشارت دارد كه اوّلين منبع استنباط احكام شرعى قرآن است . در مورد كتاب ( قرآن ) كه حدود پانصد آيه از آن كليات احكام شريعت را فرا مىگيرد و مسلمانان در عمل به تكاليف بدون هيچگونه ترديدى به آن استناد مىكنند ، به لحاظ وجود آيات متشابه و الفاظ غريب ، جهت اخذ تكاليف شرعى با مسائلى مواجه هستيم كه پاسخ روشمند محتاج دانشى چون علم اصول است .
سنّت نيز از اين قاعده مستثنى نيست . تفصيل كلياتى كه در روايات آمده ، استنباط احكام را سهل و آسان مىكند . استنباط احكام از روايات علاوه بر آشنايى با ادبيات عرب ، كلام ، منطق و تفسير ، محتاج روشها و قواعد اصولى نيز است .
مبحث ديگرى كه نگارنده به آن اشاره مىكند ، اجماع است و توضيح داده كه گرچه اجماع نزد شيعه دليل مستقلى در برابر كتاب و سنّت نيست و صرفاً از جهت كاشف از رضايت معصوم بودن اعتبار دارد ، امّا مباحث فراوانى راجع به آن مطرح است و در استنباط احكام توجّه به آن مباحث ضرورت ندارد .
از ادلّهء ديگرى كه در اين پايان نامه از آن بحث شده ، عقل و مسائل اصولى مربوط
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى ) — صفحة 448
مساهمون: مهدى مهريزى وهادى ربانى
ص٤٤٨