سؤال ديگر نقل مىكند و مؤلّف كتاب آنها را به روى كاغذ آورده است . در ضمن اين پرسشها و پاسخها ، نظريات آخوند در بارهء « طهارت اهل كتاب » ، « حقوق غير مسلمانان » ، « نجات مسلمانان غير شيعى و غير مسلمانان » ، « دعواها و كشمكشهاى فرقهاى » ، « تحطئهء بسيارى از روضهخوانىها و سخنان و حركاتى كه عامل تفرقه و دشمنى ميان فرقههاى مسلمان مىشود » و دهها موضوع ديگر ، بهتفصيل گزارش و منبعيابى مىشود . امّا پيش از همه ، تقريرات درس نهج البلاغه آخوند مىآيد كه به زبان عربى است .
بدين رو ، خوانندهء كتاب ديدگاههاى آخوند خراسانى و شاگردانش ، با انبوهى از مباحث كلامى ، تاريخى ، فقهى ، فلسفى ، سياسى ، ادبى ، جامعهشناسى صنفى و خاطرههاى خرد و كلان روبهرو است كه بسيارى از آنها سرمايهء نوانديشى دينى و نمونههايى از بازخوانى هوشمندانهء متون اعتقادى و فقهى است . شمار اين موضوعات ، به تخمين نگارنده ، بالغ بر پانصد موضوع ريز و درشت است كه بسيارى از آنها ، قابل تأمّل و درنگ است ؛ بويژه آن كه نويسندهء سختكوش اين اثر ، كوشيده است مطالب و نكاتى را بازگويى كند كه در بارهء آنها كمتر سخن رفته و يا تقرير تحريفگونهاى از آنها شده است .
براى آشنايى اجمالى با سرفصلهاى اين دفتر ارزشمند و خواندنى ، مىسزد كه شمارى از موضوعات و مسائل مطرح در آن را در اين جا نام ببريم :
چنان كه پيشتر گفتيم ، كتاب ديدگاههاى آخوند خراسانى و شاگردانش ، شامل دو گفتار است و هر گفتار چندين فصل دارد كه مجموع آن ، 24 فصل است . موضوع و عنوان برخى از فصول كتاب به اين شرح است :
شرح خطبهء اوّل « نهج البلاغه »
به گفتهء نويسنده : « شيخ آقا بزرگ تهرانى حكايت كردند : يك بار در ماه رمضان كه دروس رسمى حوزهء نجف ، غالباً تعطيل بود ، برخى از خواص اصحاب آخوند خراسانى از او درخواست كردند كه خطبهء اوّل نهج البلاغه را برايشان تفسير كند . او نيز