16
14 تقابل و تعامل آخوند ملا محمّد كاظم خراسانى و سيّد محمّد كاظم يزدى در جريان انقلاب مشروطه « 1 »
محسن بهشتى سرشت « 2 »
حسين حاتمى « 3 »
چكيده
بر آمدن صفويان و قاجارها علاوه بر تأثيرات بنيادى در حيات تاريخى ايرانيان ، موجب خروج عالمان دينى از كنج عزلت درس و بحث و ورود آنان به عرصهء عمومى گرديد . اين تحوّل ، موجب نزديكى به دستگاه سلطنت شيعه و ظهور نظريهء سلطنت مسلمان ذى شوكت شد . اگر چه بيشتر علما و فقهاى شيعه قائل به نظريهء سلطنت مسلمان ذى شوكت بودند ولى در بارهء حدود اختيارات ، وظايف ، ويژگىهاى سلطان و به طور كلى تعريف اين نظريه با هم اختلاف داشتند . اين اختلاف وقتى از حوزهء نظرى خارج و وارد مرحلهء عمل سياسى مىشد بسيار برجسته و مشخّصتر مىگشت تا جايى كه در برهههايى حتى به تقابل عملى كشيده شد . اين تضاد و تقابل را به وضوح مىتوان در جريان انقلاب مشروطه مشاهده نمود ، زمانى كه علما به دو گروه مشخّص موافق و مخالف مشروطه تقسيم شده بودند . از نمونههاى بارز - اگر نگوييم بارزترين نمونه - اين تقابلها ، تقابل عملى و نظرى دو تن از برجسته ترين مجتهدان شيعه ، يعنى آخوند ملا محمّد كاظم خراسانى ( صاحب كفايه ) ، بزرگترين رهبر روحانى مشروطه ، و سيّد محمّد كاظم طباطبايى يزدى ( صاحب عروه ) ،
هامش
( 1 ) . فصلنامهء علمى - پژوهشى علوم انسانى دانشگاه الزهرا عليها السلام ، ش 71 ( بهار 1387 ) ، ص 1 - 22
( 2 ) . استاديار گروه تاريخ دانشگاه بين المللى امام خمينى قدس سره قزوين
( 3 ) . دانشآموختهء كارشناسى ارشد تاريخ دانشگاه بين المللى امام خمينى قدس سره قزوين