و برخى اقدامات سرّى وى را فاش ساخت . از نظر مراجع مشروطهخواه نجف ، اقدام محمّد على شاه در نابودى مشروطيّت تنها بازگشت به استبداد نبود ، بلكه برنامهاى استعمارى با هدف تحكيم ارادهء بيگانه بر كشورهاى اسلامى به شمار مىرفت . لذا آخوند فتوايى صادر و اعلام كرد كه محمّد على شاه هيچ گونه حقى براى دريافت ماليات و يا امضاى هيچ قراردادى با دولتهاى خارجى ندارد . در ادامهء اين اقدامات ، وى شيخ اسد اللَّه ممقانى را به استانبول فرستاد تا با آزادىخواهان ايرانى ساكن آن جا مذاكره كرده و آنها را به مبارزه با استبداد تشويق نمايد .
با آغاز قيام مردم آذربايجان به رهبرى ستّارخان براى بازگرداندن نظام مشروطه ، آخوند كه نفوذ زيادى در ميان مسلمانان باكو داشت ، به همراه حاج شيخ عبد اللَّه مازندرانى ، در 20 ذى قعدهء 1326 ق ، نامهاى براى مسلمانان روسيه فرستاد و از آنان درخواست كمك به انقلابيان تبريز را نمود . همچنين با ارسال نامهها ، پيامها و فرامين روشنگرانه متعدّد ، قيام ضدّ استبدادى مردم تبريز را تأييد نمود و بر تداوم آن تا پيروزى نهايى تأكيد كرد .
انديشههاى مترقّيانه و موضعگيرىهاى شجاعانهء آخوند خراسانى ، او را به سرعت در سراسر جهان اسلام معروف ساخت . از اين رو ، آزادىخواهان عثمانى كه از نفوذ كلام او در ميان دربار و دولت عثمانى آگاهى داشتند ، با ارسال نامههايى به وى ، از او خواستند تا سلطان عبد الحميد ، پادشاه عثمانى را وادار به امضا و اجراى قانون اساسى عثمانى نمايد و او نيز چنين كرد .
در محرّم 1327 ق ، محمّد على شاه ، ارتش روسيه را براى سركوب قيام رو به گسترش مردم تبريز به ايران فراخواند . پس از ورود آنها به ايران و افزايش احتمال حركتهاى جهادى ، شاه به رايزنى با دول روسيه و انگلستان پرداخت .
دولتهاى روسيه و انگلستان كه بر اساس قرارداد 1907 بر سر مسائل داخلى ايران به تفاهم رسيده بودند ، براى جلوگيرى از گسترش قيام مردمى آذربايجان به
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى ) — صفحة 294
مساهمون: مهدى مهريزى وهادى ربانى
ص٢٩٤