مشروطهچيان اطلاعات كامل و صحيحى داشتند ، به مخالفت با مشروطه پرداختند . از جمله اين افراد مىتوان به مرحوم صاحب عروه اشاره كرد ؛ چنان كه عبد الهادى حائرى نيز ، آگاهى وى از اهداف مشروطهگران و اصول مشروطهگرى را تأييد مىكند :
مرحوم سيّد كاظم يزدى ، صاحب عروه ، على رغم حضور در نجف ، از اصول مشروطهگرى و اهداف مشروطهگران در ايران با خبر بود . « 1 »
ايشان نامهاى خطاب به مرحوم ملا محمّد آملى مىنويسد كه آگاهى ايشان از جريانهاى تهران را نشان مىدهد . در اين نامه آمده است :
از تواتر ناملايمات و اصغاى نشر كفر و زندقه و الحاد در سواد اعظم ايران ، به قدرى ملول و متأثّر شده كه لابد شدم ديگر بر حسب وقت آن چه تكليف الهى است ادا نمايم . . . اميد است در اثر اهتمامات عاليه در مقام دفع كفريات شايعه برآمده ، منشأ آن كه حرّيت موهومه و بعض روزنامجات ملعونه و مكاتيب خبيثه است ، به طور اصلح و انسب جلوگيرى بشود . « 2 »
مرحوم شيخ فضلاللَّه نورى ، ذيل تلگراف مرحوم آخوند در تأييد اصل نظارت فقها و تأكيد بر اضافه كردن اصل ابديهء ديگر ، توضيح جالبى دارند كه مؤيّد بىاطلاعى علماى نجف از اتّفاقات ايران است . بر اساس توضيح ايشان ، علماى نجف از آخرين مصوّبه مجلس بىاطلاع ماندهاند و تصوّر كردهاند درخواست ايشان به صورت كامل در متن متمّم قانون اساسى قرار گرفته است :
اين دو حجة الاسلام - أطال اللَّه تعالى أيّام إفاضاتهما - چنين تصوّر فرمودهاند كه فصل داير بر نظارت و مراقبت هيئت نوعيه از عدول مجتهدين در هر عصر ، به همان نهج مطبوع در صفحهء مخصوصه كه ملاحظه فرمودهاند ، قبول مجلس و درج نظامنامه شده است ؛ لهذا تلگرافاً بذل شفقت و تحسين فرمودهاند . . . افزودن فصلى ديگر خواستهاند كه الحق
هامش
( 1 ) . تشيّع و مشروطيّت ، ص 201 ، پاورقى 35
( 2 ) . رسائل ، اعلاميهها ، مكتوبات . . . ، ج 1 ، ص 256