در اين جا در تاريخ فقه سياسى شيعه ، مرحلهء جديدى تشكيل مىشود و آن گفتمان تأسيس سلطنت نيابتى است . يعنى شيعيان از اين كه فقط مشاركت كنند عبور مىكنند و فقها فتوا مىدهند كه ما بايد خودمان تأسيس سلطنت كنيم ، امّا در مقابل اين شبهه كه حكومت و سلطنت از آنِ ولى عصر امام زمان است ، چه كار بايد بكنيم ، فتوا مىدهند كه سلطنت نيابتى تشكيل مىشود . به تجويز فقها ، عدول مؤمنان ، يعنى آنهايى كه از مسلمانان ، توانا ، عادل ، « ذوسْيف » و « صاحب شكوت » ، يعنى صاحب شمشير و قدرت ( به قول آنها ) و « ذى شكوه » هستند ، مىتوانند به اذن فقها تأسيس سلطنت كنند . و لذا سربداران « امارت » تشكيل مىدهند و اسمش را سلطنت نمىگذارند و شهيد اوّل را از دمشق با ارسال قاصد ، هيئت و پيامى ، دعوت مىكنند كه بيايد و به حكومت آنها مشروعيّت بدهد . عزيمت قاصدها به دمشق براى آوردن شهيد اوّل ، ظاهراً با دستگيرى او توسّط دولت آن زمان در شامات و زندانى گشتن او همزمان مىشود . گفته مىشود كه شهيد اوّل متن كتاب لمعه را در هشت روز در زندان مىنويسند و در اختيار آن قاصد به طور مخفيانه قرار مىدهد و براى امير سربدارى مىفرستد و مىگويد كه شما اين كتاب مرا مبناى حكومت خود قرار دهيد كه بعداً توسّط شهيد ثانى نيز شرح مىشود و شرح لمعه كه از سالهاى گذشته تا كنون كتاب درسى حوزههاى شيعه است ، نوشته مىشود .
از اين جاست كه ما مىبينيم كسانى مثل شهيد اوّل ، تأسيس حكومت را به رسميت مىشناسند و كتاب فتوايى براى ادارهء آن حكومت مىنويسند . و اين روند ادامه مىيابد تا تأسيس سلطنت صفويه . در تأسيس سلطنت صفويه است كه گفتمان تأسيس سلطنت نيابتى كه در نهايت متأسّفانه تبديل مىشود به سلطنت استبدادى ، توسّط فقهاى شيعه تجويز مىشود . مخصوصاً محقّق كركى ، علامه محمّد تقى و محمّد باقر مجلسى ( پدر و پسر ) و شيخ بهايى و ديگران ، همكارى جدّى با دستگاه سلطنت صفويه بر عهده گرفته و بر آن مشروعيت مىبخشند . حتى از جاهاى ديگر
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى ) — صفحة 194
مساهمون: مهدى مهريزى وهادى ربانى
ص١٩٤