« پاسخ استدلال به آيات اين است كه ظاهر و بلكه متيقّن از اطلاق آن ، نهى از پيروى از غير علم در اصول اعتقادى است و شامل فروع شرعى نمىگردد و حتى اگر عموميت آن را هم بپذيريم با دلايلى كه براى اعتبار اخبار خواهد آمد تخصيص مىخورد » . « 1 »
به نظر مىرسد كه اين استدلال مرحوم صاحب كفايه دست كم در مورد سورهء اسراء به هيچ عنوان درست نيست . آيات قبل و بعد اين آيه كاملًا گوياى آن است كه آيه نه تنها ظاهر يا متيقن در مباحث اصول اعتقادى نيست ، بلكه به گفتارها و رفتارهاى روزمره انسانها مربوط مىشود كه كاملًا قلمرو فروع فقهى و دستورات اجرايى شرعى است . آيات قبل از اين آيه چنين است : « هرگز فرزندان خود را از ترس گرسنگى به قتل نرسانيد ، ما شما و آنان را روزى مىدهيم ، همانا كشتن آنان گناه بزرگى است . به زنا نزديك نشويد كه آن كار زشت و بد راهى است . نفسى را كه خدا حرام كرده جز به حق نكشيد و هر كس مظلومانه كشته شد براى ولىّ او تسلط قرار داديم .
در قتل اسراف نكنيد ، همانا او يارى شده است . به مال يتيم جز به آنگونه كه بهتر است نزديك نشويد تا به بلوغ خود برسد . به عهد خود وفا كنيد كه همانا عهد مورد بازخواست است . به كيل هنگام كيل كردن وفا كنيد و با ترازوى راست و درست وزن كنيد كه اين خير است و عاقبت آن بهترين است » . « 2 »
اينها آيات قبل از آيه مورد بحث است و آيات بعد از آن چنين است « در روى زمين به كبر راه مرو كه زمين را نخواهى توانست شكافت و در بلندى به كوهها نخواهى رسيد . همه بدى اينها نزد پروردگار تو ناپسند است » . « 3 »
چنانكه اين آيات بيانگر است ، محور آنها اعمال و رفتارهاى روزمره هستند و ربطى به مسائل اعتقادى ندارند . با توجّه به صراحتى كه اين آيات دارند ، تأكيد مىكنند كه در اين قبيل رفتارها بايد مبناى كار انسانها آگاهى و علم باشد . از ترتيب اثر دادن به
هامش
( 1 ) . كفاية الأصول ، ص 295 .
( 2 ) . سورهء اسراء ، آيات 31 - 35 .
( 3 ) . سورهء اسراء ، آيات 36 و 37 .