اربعه ، در بحثهاى خارج فقه چنان پر رنگ است كه گويى فقيه معاصر با وجود كتاب وسائل الشيعه احساس مىكند همهء ابزارهاى اجتهاد را يك جا در اختيار دارد . همين امر تا حدود زيادى از پويايى و حيات فقه و اجتهاد كاسته است و نوعى روح اخبارىگرى را در كالبد اجتهاد دميده است و بيم آن مىرود كه چنين ايستايى و به تعبير دقيقتر كندى حركت اجتهاد ، در برابر پويايى و شتاب واقعيتهاى اجتماعى و حوادث واقعه ، فاصلهء فقه و اجتهاد را با نيازهاى جامعه روز به روز فزونتر كند و ضرورت فقه را در ذهن افراد جامعه به چالش بكشد .
4 . واقعيت آن است بحثهاى علمى كه در حوزههاى علميه در بارهء خبر واحد و حجّيت آن مىشود و نتيجهاى كه از اين بحثها به دست مىآيد ، از نظر گستردگى و عدم گستردگى قلمرو با حوزهء كاربرد تفاوت جدّى دارد . حجّيتى كه در بحثهاى علمى براى خبر واحد اثبات مىشود ، در محدودهء خبر صحيح است ، امّا در مقام كاربرد ، گاهى از رواياتى بهره گرفته مىشود كه فقيهان به ضعف آن اذعان مىكنند ولى با بهرهگيرى از شيوههاى گوناگون انجبار ضعف خبر ، ضعف آن را جبران مىنمايند .
اين كه دلايل حجّيت خبر واحد بتواند چنين كارآيى داشته باشد جاى تأمل جدّى دارد و دست كم مىتواند زمينه را براى زنده نگه داشتن بحث از حجّيت خبر واحد در پى داشته باشد و فقيهان حوزههاى علميه را بر آن دارد كه فارغ از مقبولات و مشهورات در حوزههاى علميه ، و با ذهن آزاد به مقولهء خبر واحد پرداخته و دلايل آن را باز پژوهى كنند .
پس از اين چند نكتهء مقدّماتى ، اكنون به بحث اصلى خود مىپردازيم و نخست پيشينهء آن را به اشاره مطرح مىكنيم و سپس دلايل مخالفان و موافقان حجّيت خبر واحد را نقل و ديدگاه مرحوم آخوند خراسانى را گزارش مىكنيم .
پيشينهء بحث
حجّيت و عدم حجّيت خبر واحد از جمله مباحثى است كه از ديرباز مورد توجّه فقيهان بوده و فقيهان شيعى از آغاز شكلگيرى تأليف كتب فقهى به اين مقوله