بارى ، چه خوب است كه اينك هم شيوهء آخوند در تدريس اصول و پرهيز از حشو و زوائد ، اسوه شود و « أهمّ » فداى « مهم » - و بلكه بىاهمّيت - نگردد ! و اهل درايت را اشارتى بس است . به هر تقدير بگذاريم و بگذريم كه اين رشته سر دراز دارد .
* * * اينها همه مقدّمه بود ، گر چه بيش از آن چه انتظار مىرفت به تفصيل انجاميد . اينك برويم سراغ آن چه انگيزهء اصلى از پرداختن به اين مقال بود :
تصحيح كم فائده « فوائد الأصول »
كتاب فوائد الأصول به ضميمهء « حاشيهء جديده » آخوند بر رسائل تاكنون ، بارها به چاپ رسيده است . « 1 » نخست در سال 1315 ق ، يعنى چهارده سال قبل از درگذشت آخوند ، به اهتمام مرحوم شيخ احمد كرمانى اصفهانى و حاج شيخ اجمد شيرازى ، در تهران چاپ شده است . ولى متأسّفانه در اين چاپ ، اغلاط فراوانى رخ داده است و ظاهراً به همين دليل ، پس از مدّتى مجدداً به همّت مرحوم ميرزا ابو طالب نائينى و مرحوم حاج ميرزا محمّد جعفر ، و به خط عبد اللَّه بن على پناه ، از نو استنساخ و تصحيح و مقابله شده است . مرحوم آخوند به مصحّح سفارش كرده است كه با همراهى جمعى از فضلاى مورد اعتماد ، با نسخهاى كه خود آخوند تصحيح كرده بود ،
هامش
( 1 ) . أعيان الشيعة ، ج 9 ، ص 6 ، مىگويد : « فوائد مستقلًا هم به چاپ رسيده است » ؛ همچنين در كتاب مرگى درنور ، ص 217 ؛ و نيز در فهرست كتابهاى چاپى عربى ، ص 679 ، آمده است كه فوائد در سال 1315 ق در تهران با قطع جيبى در 216 صفحه چاپ سنگى شده است و در فهرست مشار از آن با عنوان الفوائد الأصولية و الفقهية ياد شده ، و اين شاهدى است بر آن چه در متن ذكر شد مبنى بر آن كه ، از باب تغليب نام فوائد الأصول به خود گرفته است ، و گرنه منحصراً مشتمل بر فوائد اصولى نيست بلكه برخى فوائد فقهى را نيز در بر دارد . همچنين در فهرست كتابهاى چاپى عربى مشار ، ص 352 ، آمده است كه حاشيه رسائل آخوند در سال 1315 ق نيز ، در 504 صفحه چاپ شده است . نگارنده به رغم كنكاش و تفحص فراوان ، از اين دو چاپ ، يعنى چاپ مستقل فوائد و چاپ حاشيهء رسائل ( بجز چند نوع چاپى كه در متن معرّفى شد ) نشانى نيافت و موفّق به زيارت آنها نگرديد .