عجيبتر اين كه در پايان بخش تعادل و تراجيح در چاپ سنگى قديم چنين آمده است : « و قد وقع الفراق لمؤلّفه الآثم محمّد كاظم الطوسى » . مصحّح هم اين عبارت را عيناً آورده و متوجّه نشده است كه در اين جا « الفراغ » درست است و نه « الفراق » .
بارى ، اين نكات جزئى است و اگر ايرادات كتاب منحصر به اين گونه لغزشها بود ، از آنها اغماض مىشد .
ولى اغلاط غريب و عجيبى در اين تصحيح رخ داده كه مطلقاً انسان را به آن بىاعتماد و آن را از حيّز انتفاع خارج مىكند .
در اين جا تنها به چند نمونه از اين نوع خطاها اشاره مىكنم :
1 . ص 66 :
. . . و ذلك لأنّ التعبّد بالخبر الواحد عنه تعالى ، لو قام دليل عليه - كما إذا قال النبى صلى الله عليه و آله : « كلّ ما اخبر سلمان عنه تعالى فاعملوا به » مثلًا - فهو به مكان من الإمكان .
مصحّح محترم ، از سويى حوصله و بضاعت تحقيق نداشته و از سوى ديگر مىخواسته وانمود كند كه مآخذ احاديث را يافته و ذكر كرده است ؛ ولى در اين جا مشتش باز شده است . چه وى پنداشته كه گفتار فوق حديث است و اين حديث پيامبر راجع به سلمان ، لابد در نفس الرحمن محدّث نورى كه راجع به احاديث مربوط به سلمان و فضايل اوست آمده ، و در پى اين توهّم و بدون اندكى تأمّل و مراجعه به نفس الرحمن ، به خيال خود خواسته است مأخذ مثلًا اين حديث را مشخص كند . از اين رو در پانوشت آورده است : « نفس الرحمن فى فضائل سلمان » ! و البته كه شمارهء صفحهاى از آن را ذكر نكرده است . غافل از آن كه با اندكى تأمّل - كالشمس فى رابعة النهار - روشن مىشود كه پيامبر چنين حديثى نفرموده و اين كلام آخوند است كه از باب مثال آورده و خودش تصريح كرده كه : « كما إذا قال النبى كل ما اخبر سلمان عنه تعالى فاعملوا به ؛ مثلًا . . . » . اكنون آيا بايد انتظار داشت مصحّحى كه جملهاى را كه به
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى ) — صفحة 236
مساهمون: مهدى مهريزى وهادى ربانى
ص٢٣٦